Over-stromingen, Geschiedenis van de moderne Schilderkunst

REVOLUTIES IN DE SCHILDERKUNST, 1900 - 1910

Julian Fałat, Pejzaż zimowy z rzeka i ptakiem, 1913, oil on canvas

Julian Fałat, Pejzaż zimowy z okolic nieświeża, aquarel

Julian Fałat, Przwiośnie, aquarel

Julian Fałat, Bielany, 1900, aquarel

Julian Fałat, Widok na Dom kathedralny na Wawelu, aquarel

Władysław Ślewiński, Two Breton women with a basket of apples

Władysław Ślewiński, Lubelska Street in Kazimierz Dolny

Władysław Ślewiński, Cottages in the snow

Władysław Ślewiński, Portrait of a woman

Władysław Ślewiński, Martwa natura z wazonem kwiatów, 1899

Alphonse Mucha, Girl of Ivančice, 1903, watercolor, gold paint, pencil and charcoal on board

Alphonse Mucha, Mistletoe, portrait of Mme Mucha, 1903?, watercolor and gouache on linen

Alphonse Mucha, Girl with a plate with a folk motif, 1920, oil on canvas

Alphonse Mucha, Chant de Bohème

Alphonse Mucha, Seasons, Summer, 1896

Alphonse Mucha, La Madonna au lys

Alphonse Mucha, Fate

Alphonse Mucha, Jaroslava Mucha, Tochter des kuenstlers

Alphonse Mucha, Der heilige Berg Athos, 1926, eggtempera on linen

Alphonse Mucha, The enchantress, oil on canvas

Henri Martin, Les premiers pas devant le ferme, oil on canvas

Henri Martin, Baurie sur le causse, 1900, oil on canvas

Henri Martin, Le port de Collioure

Henri Martin, La pergola de la cuisine à Marquerol, un matin d'automne, ca1920, oil on canvas

Henri Martin,

Marianne von Werefkin, Ameisenhaufen, oil and tempera on paper

Marianne von Werefkin, Leidende Stadt, ca1930, tempera on card

Marianne von Werefkin, In Lebensabend, ca1922 or 1932

Marianne von Werefkin, Asschermittwoch, 1921, mixed technique on board

Marianne von Werefkin, Schwarze Frauen, 1910, gouache on board

Marianne von Werefkin, In the theatre I, 1906, tempera and gouache on paper

Marianne von Werefkin, Schneewirbel, 1915

Marianne von Werefkin, The Erwartung, tempera on card

Marianne von Werefkin, Phantastische Nacht, 1917, tempera on paper

Marianne von Werefkin, Nighttime fishing in Ascona

József Rippl-Rónai, Interior, 1905, oil on paperboard

József Rippl-Rónai, View of Somogy, pastel on paper

József Rippl-Rónai, Breakfast table, ca1910

József Rippl-Rónai, Uncle Piacsek and Lazarine (Old gentleman and a woman with mandolin), 1905, oil on cardboard

Henri Le Sidaner, Les piliers, 1901, oil on canvas

Henri Le Sidaner, Emme lisant dans un paysage, 1898, oil on canvas

Henri Le Sidaner, l'Eau morte, 1901, pastel on canvas

Henri Le Sidaner, Vieilles maisons, Giberoy, 1903, oil on canvas

Henri Le Sidaner, La place, neige, 1901, pastel on linen

Henri Le Sidaner, La neige, 1899, oil on canvas

Henri Le Sidaner, Nocturne, Bruges, 1899, oil on canvas

Constant Montald, Allégorie des genres littéraires, 1899

Constant Montald, Portrait de Gebrielle Canivet, 1924, oil on canvas

Constant Montald, La bateau de l'idéal, 1907

Constant Montald, La femme aux paons, 1909, oil and tempera on canvas

Constant Montald, Jardin sous la neige, 1916, oil on canvas

Constant Montald, Nymphes dansantes, 1898, oil and tempera on canvas

Constant Montald,

Constant Montald,

Gustav Klimt, Birch forest, 1903, oil on canvas

Gustav Klimt, Shubert at the piano II, 1899, oil on canvas

Gustav Klimt, Dame mit Fächer, 1917-18, oil on canvas

Gustav Klimt, Portrait of Fritza Riedler, 1906, oil on canvas

Gustav Klimt, Litzlberg am Attersee, oil on canvas

Gustav Klimt, Baby (cradle), 1917-18, oil and tempera on canvas

Gustav Klimt, Hope II, 1907-08, Gold, platinum and oil on canvas

Gustav Klimt, Die Jungfrau, 1913, oil on canvas

Gustav Klimt, Entwurf für den Wandfries im Palais Stocklet, Brüssel, die Umarmung, 1905-09,

Ferdinand du Puigaudeau,

Ferdinand du Puigaudeau,

Ferdinand du Puigaudeau, Fille de l'artiste au bonnet bleu, oil on canvas

Ferdinand du Puigaudeau, Le manège de nuit et fête foraine, ca1890, oil on canvas

Ferdinand du Puigaudeau, Vue du Grand Canal, Venise, oil on canvas

Ferdinand du Puigaudeau, Hamau au bord de la mer, oil on canvas

Ferdinand du Puigaudeau, Pêcheurs à pied au couchant, ca1910, oil on canvas

Ferdinand du Puigaudeau, Statue au clair de lune, oil on canvas

Ferdinand du Puigaudeau, Printemps au tour du Croisic, oil on canvas

Vilhelm Hammershøi,

Vilhelm Hammershøi,

Vilhelm Hammershøi,

Vilhelm Hammershøi,

Vilhelm Hammershøi,

Vilhelm Hammershøi,

Vilhelm Hammershøi,

Vilhelm Hammershøi,

Vilhelm Hammershøi,

Vilhelm Hammershøi,

Alexej von Jawlensky, Frau mit Tracht, ca1905-06, oil on board

Alexej von Jawlensky, Murnauer Landschaft, 1909, oil on board

Alexej von Jawlensky, Stilleben mit Früchten, Figur und Flasche, 1907, oil on paper

Gustave Loiseau, La rivière en automne (bord de Seine), 1919, oil on canvas

Gustave Loiseau, rue à Pontoise, 1922, oil on canvas

Gustave Loiseau, Le pont suspendu à Elbeuf, 1912, oil on canvas

Gustave Loiseau, Rue de village en Normandie, oil on canvas

Gustave Loiseau, Place de la Bastille, ca1922, oil on canvas

Gustave Loiseau, Quai à Dieppe, 1929, oil on canvas

Gustave Loiseau, Paris, Place de l'Étoile, avenue Wagram, oil on canvas

Gustave Loiseau, La cathédrale de Rouen, 1927, oil on canvas

Wassily Kandinsky, Colorful life, 1907, tempera on canvas

Wassily Kandinsky,

Wassily Kandinsky,

Wassily Kandinsky, Studie zu Improvisation 3, 1910, oil and gouache on dardboard

Wassily Kandinsky, Fugue, 1914, oil on canvas

Wassily Kandinsky,

Wassily Kandinsky, Pfeil zum Kreis, 1930, oil on canvas

Wassily Kandinsky, Ernst - Spass, 1930oil on board

Józef Pankiewicz, Boats in the port of Saint-Tropez, 1908, oil on canvas

Józef Pankiewicz, Targ na ryncu kleparskimw Krakowie, ca1930

Józef Pankiewicz, Return from a swim, 1909-13, oil and pigment on canvas

Józef Pankiewicz, red carnations (Still life with a blue vase), ca1910, oil on canvas

Józef Pankiewicz, Cup of tea (Visit), 1922, oil on canvas

Pierre Bonnard, La terrace (Une terrace à Grace, 1912, oil on canvas

Pierre Bonnard, Salle à manger vers le jardin, oil on canvas

Pierre Bonnard, Le petit déjeuner, 1936, oil on canvas

Pierre Bonnard, Le petit déjeuner, radiateur, oil on canvas

Pierre Bonnard, Nannie's promenade, frieze of carriages, 1895

Valerius de Saedeleer,

Valerius de Saedeleer, Summer landscape, 1892oil on canvas

Valerius de Saedeleer, De hoeve in de zon, ca1935, oil on canvas

Valerius de Saedeleer, View of Tiegem in winter, ca1935, oil on canvas

Valerius de Saedeleer,

Valerius de Saedeleer, Le rideau d'arbres, 1907, oil on canvas

Valerius de Saedeleer, A winter landscape, oil on canvas

Valerius de Saedeleer, Paysage d'hiver, coucher du soleil, oil on canvas

Valerius de Saedeleer,

Valerius de Saedeleer, Groot heuvellandscap, oil on canvas

Valerius de Saedeleer,

Valerius de Saedeleer, Flemish Ardennes, 1939, oil on canvas

Henri Matisse, Luxe, calme et volupté, 1904, oil on canvas

Henri Matisse, Le goûter (Le golfe de Saint-Tropez, 1904

Henri Matisse, Dishes and fruits, 1901, oil on canvas

Henri Matisse, Flowers in front of a window, 1922, oil on canvas

Henri Matisse, Les capucines (Nasturtiums with the dance II), 1910, oil on canvas

Henri Matisse, Le bonheur de vivre, 1905-06, oil on canvas

Henri Matisse, Harmonie en rouge, 1908,

Henri Matisse, The piano lesson, 1916, oil on canvas

Henri Matisse, Basket with oranges

Henri Matisse, Woman with flowers, gouache on paper

Henri Matisse, Jazz teriade Paris

Józef Mehoffer, Young woman sewing (Młoda kobieta szyjąca), 1893, oil on canvas

Józef Mehoffer, Strange garden, 1910, oil on canvas

Józef Mehoffer, May sun, 1911, oil canvas

Józef Mehoffer, Pink chamber, 1907-13, oil on canvas

Józef Mehoffer, Portret żony (Na letnim mieszkaniu), 1904

Józef Mehoffer, Wisła pod Niepołomicami, 1894

Józef Mehoffer, Salon interior, ca1916

Józef Mehoffer, Dworek i ogród w Jankówce, 1914, oil on canvas

František Kupka, The beginning of life, ca1900

František Kupka, The way of silence II, 1903, pastel, mixed media

František Kupka, Babylon, 1906, oil on canvas

František Kupka,

František Kupka, Ligne mélodique syncopée, 1921, gouache on paper

František Kupka, Série C, III, Élévations, 1935-38, oil on canvas

Sydney Long, The milkmaid, 1904, oil on canvas

Sydney Long, sadder than a single star that sets at twilight in a land of reeds,

Sydney Long, Flamingos, 1917, watercolour and gouache on paper

Sydney Long, Moonrise fantasy, aquatint

Sydney Long, Trees on riverbank, 1912, watercolour on paper

Sydney Long, Creeping shadows, ca1895, oil on panel

Sydney Long,

Edward Reginald Frampton, Saint Cecilia, watercolour and tempera on board

Edward Reginald Frampton, oil on canvas

Edward Reginald Frampton, Echo, oil on canvas

Edward Reginald Frampton, Spring, 1911, watercolour, bodycolour and gold on paper

Edward Reginald Frampton, Or in a clear-wall'd city on the sea near gilded organ pipes, her hair wound with white rosesslept saint Cecily, an angel look'd at her, oil on canvas

Edward Reginald Frampton, Thunderbarrow Hill, near Bramber, oil on canvas

Edward Reginald Frampton, The voice of Pan, oil on canvas

Edward Reginald Frampton, Flore des Alpes

Marcel Jefferys, Sunny courtyard, 1905, oil on canvas

Marcel Jefferys, Kermesse, a day at the fair, ca1900, olieverf op doek

Marcel Jefferys, Beach with a low tide, ca1910

Marcel Jefferys, Pavots d'Islande, oil on canvas

Marcel Jefferys, La temise à Londres, 1918, oil on canvas

Marcel Jefferys, Vaas met bloemen,

Marcel Jefferys, Le coquillage rouge, 1917

Marcel Jefferys, Harbour, oil on canvas

Charles Sims, L'Enfance, 1897

Charles Sims, Family on the beach, pencil and watercolour

Charles Sims, On the dunes, watercolour

Charles Sims, Woman washing her hair, oil on canvas

Charles Sims, A wood nympgh with a statue of Pan, oil on canvas

Charles Sims, The little faun, version 1905-06

Charles Sims, Cilo and the children, 1913,

Charles Sims, Shunshine, tempera on board

Charles Sims, The faun - an epilogue, <1926, oil on panel

Charles Sims, Neaera and Zeta, watercolour and gouache

Charles Sims, The skein, mixed media

Charles Sims, Children bathing in a pool, watercolour over traces of pencil

Charles Sims, Hiding in the reeds, gouache, oil, pastel and watercolour

Charles Sims, Portrait of a woman, ca1920, oil on canvas

Charles Sims, Crowds of small souls in flame, 1927

Charles Sims, I am Abyss and I am Light, 1928

Nicholas Roerich, Visitors from over teh sea, 1901, oil on canvas

Nicholas Roerich, The heavenly battle, 1909, tempera and pastel on baord

Nicholas Roerich, The monastery, 1913, tempera on board

Nicholas Roerich, Saint Pantaleon, 1916, oil on canvas

Nicholas Roerich, Mount of five treasors, two worlds, 1933, tempera on canvas

Nicholas Roerich, And we are opening the gates, Sancta series, 1922

Nicholas Roerich, Agni yoga, diptych, right part, 1928

Nicholas Roerich, Shekar zongu, 1928

Mikalojus Čiurlionis, Rex, 1909, tempera on canvas

Mikalojus Čiurlionis, Sonata no4 (Sonata of the summer), scherzo, 1908, tempera on paper

Mikalojus Čiurlionis, The past, 1907, pastel on cardboard

Mikalojus Čiurlionis, Finale, 1908

Albert Marquet, Arqueil, ca1898-99, oil on board

Albert Marquet, Marché à Saint-Tropez, 1905, oil on canvas

Albert Marquet, Le Havre, le bassin, ca1907

Albert Marquet, La citadelle à Tanger, 1913

Albert Marquet, Herblay, automne, Le remorqueur, 1919

Albert Marquet, Le Pont Neuf à Paris, oil on canvas

Albert Marquet, La barque, Porquerolles, 1939, huile sur isorel

Albert Marquet, Intérieur à Hesnes, Norvège, 1925, oil on canvas

Albert Marquet, Porquerolles, après-midi d'été, 1939, oil on canvas

Maurice de Vlaminck, Banks on the Seine at Bougival

Maurice de Vlaminck, Evirons de Paris, 1905, oil on canvas

Maurice de Vlaminck, Still life, 1908, oil on cardboard

Maurice de Vlaminck, Arbres à la maison bleue, 1906, oil on canvas

Maurice de Vlaminck, Le port, 1910-11, oil on canvas

Maurice de Vlaminck, Paysage à Mériel, ca11-13, oil on canvas

Maurice de Vlaminck, L'Inondation, ca30-35, oil on canvas

Maurice de Vlaminck, The two haystacks, 1950,

Maurice de Vlaminck, Personnage dans une rue de village, oil on cavas

Maurice de Vlaminck, Les meules près de la chaumière, oil on canvas

Konstantin Gorbatov,

Konstantin Gorbatov, Old Novgorod, barges, 1913, oil on canvas

Konstantin Gorbatov,

Konstantin Gorbatov,

Konstantin Gorbatov,

Konstantin Gorbatov,

Konstantin Gorbatov,

Konstantin Gorbatov,

Konstantin Gorbatov,

Konstantin Gorbatov,

Konstantin Gorbatov,

Gabriele Münter, Strasse (Moschee) in Tunis, 1905

Gabriele Münter, Haus in Wintersonne, 1909

Gabriele Münter, Dorfstrasse in blau, ca1908-10, oil on board

Gabriele Münter, Der Brief (krank), 1917

Gabriele Münter, Landschaft mit gelben Haus, 1916

Gabriele Münter, Staffelsee, 1935-36

Gabriele Münter, Kind mit Teddybär, 1921, oil on board

Gabriele Münter, Baumende Wolke, über der Burg, Murnau, 1939, oil on canvas

Gabriele Münter, Kirche am der Ramsah, 1935

Gabriele Münter, Das Frühstück der Vögel, 1934

Kees Van Dongen, Derrière la ferme, ca1895, oil on paper

Kees Van Dongen, Montmartre (matin), ca1904, oil on canvas

Kees Van Dongen, Jeune femme à la lecture, oil on panel

Kees Van Dongen, Rotterdam, le bâteau blanc, ca1907, oil on canvas

Kees Van Dongen, Le peignoir rose, ca1905, oil on canvas

Kees Van Dongen, Serenity, 1918, 1 of 14 litho's

Kees Van Dongen, La lecture au Rabelais, ca1912, oil on canvas

Kees Van Dongen, La robe jaune, 1925, oil on canvas

Kees Van Dongen, L' élégante au chapeau, ca1930, oil on canvas

Kees Van Dongen, Egyptienne au collier de perles, 1913, oil on canvas

Raoul Dufy, Le port du Havre, 1906, oil on canvas

Raoul Dufy, L'atelier, 1904, oil on canvas

Raoul Dufy, Boats at Martinigues, 1908

Raoul Dufy, L'atelier de la Rue Séguier, oil on canvas

Raoul Dufy, Le grand orchestre, ca1946, oil on canvas

Raoul Dufy, Décor pour les ballets Russes, ca1930s, gouache and watercolor on paper

Raoul Dufy, L'atelier à Perpignan, oil on panel

Raoul Dufy, Le casot, 1942, gouache and watercolor on paper

Raoul Dufy, Atelier de l' artiste au compotier, 1941, watercolour on paper

Raoul Dufy, Venise, le quai des esclavons, 1938, gouache on paper

Raoul Dufy, Vernet-les-Bains, 1943, oil on canvas

Witold Wojtkiewicz,

Witold Wojtkiewicz,

Witold Wojtkiewicz,

Witold Wojtkiewicz,

Witold Wojtkiewicz,

Witold Wojtkiewicz,

Witold Wojtkiewicz,

Witold Wojtkiewicz,

Witold Wojtkiewicz,

Charles Camoin,

Charles Camoin,

Charles Camoin,

Charles Camoin,

Charles Camoin,

Charles Camoin,

Charles Camoin,

Charles Camoin,

Charles Camoin,

Charles Camoin,

Van 1886 tot 1895 werkte hij aan het hof van keizer Wilhelm II in Berlijn. Hij won medailles op tentoonstellingen in Berlijn, München en Wenen. In 1895 werd hij directeur van de School voor Schone Kunsten in Krakau, waar hij de faculteit hervormde door nieuwe professoren aan te stellen. Er kwam een afdeling landschapsschilderkunst onder Jan Stanisławski. Fałat was ook een van de oprichters van de Sztuka, de vereniging voor Poolse kunstenaars. In 1900 trouwde hij met de Italiaanse Maria Luiza Comello Stuckenfeld, ze kregen drie kinderen. Het eerste winterlandschap schilderde hij in 1902, het laatste in 1913. Hij schilderde ook zichten in Krakau en berglandschappen in Zakopane. In 1902 bouwde hij een villa met atelier in Bystra en vestigde zich daar blijvend na zijn ontslag als rector van de Academie voor Schone Kunsten in 1910. In 1919 meldde hij zich als vrijwilliger bij het Poolse leger tijdens de Tsjechoslowaakse invasie in Silezië. Hij was assistent op een hoofdkwartier van een Cavalerieregiment. Na de onafhankelijkheid van Polen wijdde hij zich terug aan het culturele leven. Van 1919 tot 1922 woonde hij in Toruń, waar hij een huis had gekocht. Kunstenaars, diplomaten en culturele figuren kwamen er bijeen. Na de dood van zijn zoon schonk hij het huis aan de Pommerse Vereniging voor de Zorg voor Kinderen. Hij werd medeoprichter van de “Kunstenaarsbroederschap”. Hij schilderde landscappen van Toruń en de rivier de Wisla. Hij bleef tot het einde van zijn leven meester van de Broederschap en was directeur van de Kunstafdeling van minister Ponikowski. Hij hield retrospectieves in Krakau en Warschau in 1925.

Julian Fałat, Śnieg, 1906, olieverf op doek

Władysław Ślewiński, Woman combing her hair, 1897, oil on canvas

Alphonse Mucha (1860-1939) werd geboren als Alfons Maria Mucha in Ivančice in Zuid- Moravië, toen een Oostenrijkse provincie, nu in Tsjechië. De vader was hofmeester, de moeder dochter van een molenaar, ze hadden een bescheiden inkomen, hij was de oudste van zes. Als kind kreeg hij tekenpapier van een koopman, hij werd ook altzanger en speelde viool. Na de Volksschule konden zijn ouder geen verdere studie betalen, ze financieerden reeds drie stiefbroers en -zussen. Via zijn muziekleraar was er een poging om hem naar het koor in een klooster te sturen, zodat hij gefinancieerd werd. Maar die hadden net Leoš Janáček aangenomen. Dan werd hij voor dezelfde reden naar de Sint-Pieter en Pauluskathedraal gestuurd. Toen zijn kindstem het begaf bleef hij er verder viool spelen tijdens de missen. Hij ontwierp patriottische flyers en posters. Nadat hij werk vond met het ontwerpen van theaterdecors en decoraties, probeerde hij de Academie voor Schone Kunsten van Praag, maar werd er niet toegelaten. In 1880 vond hij werk als leerling-decorschilder voor Weense theaters. Via zijn werkgever kreeg hij toegang tot musea, paleizen, kerken en theaters. Hij ontdekte de muurschilderijen, portretten en historische werken van Hans Makart, en zou hem erg beïnvloeden, en verdiepte zich ook in fotografie, later vaak gebruikt als hulpmiddel. In 1881 werd het Ringtheater verwoest in een brand, de belangrijkste klant van het bedrijf. Berooid nam hij de trein naar Mikulov en maakte er portretten, decoraties en opschriften op grafstenen. Dat trok de aandacht van graaf Belasi, die hem opdroeg muurschilderingen te maken voor zijn kastelen Emmahof en Gandegg. Emmahof werd in 1948 door brand verwoest, maar de voorafgaande versies in klein formaat bestaan nog. Belasi nam hem ook mee naar Venetië, Florence en Milaan, en bracht hem in contact met andere schilders, waaronder Wilhelm Kray.

In 1885 besloot graaf Belasi Mucha naar München te sturen en betaalde zijn inschrijving aan de Academie voor Schone Kunsten, plus zijn onderhoud. Hij werd er bevriend met Karel Vítězslav Mašek en Ludek Marold en de Rus Leonid Pasternak. Hij richtte een Tsjechische studentenclub op en ontving opdracht voor een schilderij van de Tsjechische patroonheiligen Cyrillus en Methodius. Met de steun van Belasi besloot hij in 1887 naar Parijs te verhuizen, in 88 schreef hij zich in aan de Académie Julian en in 89 aan de Académie Colarossi, bij Jules Lefebvre en Jean-Paul Laurens. Eind 89 stopte Belasi de subsidies. Via de Slavische gemeenschap vond Mucha onderdak in een pension. In geval van nood accepteerde de eigenaries ook schilderijen of tekeningen ipv huur. In 90 en 91 maakte hij illustraties voor La Vie populaire (onder andere de roman “De nutteloze schoonheid” van Guy de Maupassant en Le Petit Français Illustré. Met zijn inkomen kon hij een harmonium kopen en zijn eerste camera met glasplaatnegatieven. Hij raakte bevriend met Gauguin en deelde een studio toen die uit Tahiti was teruggekeerd. In 94 werd hij bevriend met de schrijver August Strindberg, met wie hij filosofie en mystiek gemeen had. Vier van de werken die hij maakte voor de historicus Seignobos werden verkozen voor de Parijse Salon des Artistes van 1894 en hij ontving een eremedaille. Hij had nog diverse opdrachten zoals de Centrale Bibliotheek voor Schone Kunsten en het tijdschrift Art et Décoration, dat een belangrijke rol speelde in de nieuwe artnouveaustijl.

Eind 1894 belde Sarah Bernhardt om de succesvolle voorstelling van het toneelstuk Gismonda van Victorien Sardou te verlengen, naar haar uitgever van posters, Brunhoff, de manager van Lemercier. Die posters moesten op 1 januari 1895 klaar zijn, maar vanwege de feestdagen was er geen vaste kunstenaar van Lemercier beschikbaar. Ze belde Mucha, die reeds opdrachten had gedaan voor haar, en bezig was met drukproeven. Die nieuwe affiche was meer dan twee meter hoog, met Bernhardt gekleed als Byzantijnse edelvrouw. Een nieuw kenmerk was de boog achter haar hoofd, bijna een halo. De achtergrond bestond uit Byzantijnse mozaïektegels, voor de rest was die leeg, waarschinlijk uit tijdsgebrek, fijn getekend en met zachte kleuren ipv de gebruikelijke felle. De poster hing vanaf 1 januari 95 in de straten van Parijs en veroorzaakte veel ophef. Daardoor bestelde Bernhardt in 95 en 96 vierduizend exemplaren, alsook een contract met Mucha voor zes jaar, die op slag beroemd was. Voor de volgende voorstellingen stelde ze een contract op met de drukker Champenois, ook voor zes maand. Die had 300 medewerkers en gaf Mucha een royaal maandsalaris om al zijn werken te mogen publiceren. Mucha verhuisde naar een appartement met drie slaapkamers en een studio. Hij ontwierp posters voor “La Dame aux Camelias, Lorenzaccio, Medea, La Tosca en Hamlet. Hij ontwierp ook programma’s, decors, kostuums en sieraden voor Bernhardt. Hij kreeg ook opdracht voor andere affiches voor tal van zaken, zoals champagne, koekjes, chocolade, bieren, bradewijn, fietsen… Met de hulp van Champenois ontwierp hij decoratieve panelen, zonder tekst, zoals “De seizoenen” in 1896, gevolgd door tal van andere, meer dan honderd posterontwerpen voor Champenois. Ze werden in diverse formaten gedrukt, met dure versies op Japans papier of perkament, tot goedkope kalenders en ansichtkaarten. Het waren bijna uitsluitend vrouwen in bloemerige decoraties, zelfs voor de spoorlijn Parijs – Monaco of Montecarlo. Ook in de kunstwereld had hij succes, hij mocht tentoonstellen op de Salon des Cent in 96, in 97 een grote retrosmectieve Met 448 werken. La Plume gaf een speciale editie uit met zijn werk. Op zijn aanvraag kreeg hij opdracht grote muurschilderingen te maken voor de paviljoenen van Bosnië en Herzegovina op de internationale tentoonstelling in Parijs in 1900. Hij schilderde de 12 m hoge plafonds. Hij wou er ook en groep muurschilderingen maken met het lijden van de Slavische volkeren, maar dat vond Oostenrijk te pessimistisch voor dit event. Hj kreeg wel geaccepteerd om Balkan-volkeren af te beelden waar katholieken, orthodoxen en moslims in harmonie leefden, en voegde er discreet enige afbeeldingen bij van het lijden van de Bosniërs. Zijn werk omvatte ook schildringen voor het Bosnische restaurant, displays voor juwelen en een parfumeur. De paviljoenen werden na de tentoonstelling terug afgebroken. Er hing ook werk in het Oostenrijkse paviljoen en het Oostenrijks deel van de Grand Palais. Hij schilderde ook aquarellen voor een religieus werk “Le Pater”, gepubliceerd in 1899, maar in 1900 werden de originele aquarellen tentoongesteld in het Oostenrijks paviljoen. Zijn werk leverde hem een titel op van ridder in de Orde van Frans Jozef, en voor Frankrijk het Legioen van Eer. Voor de tentoonstelling was ook de Eiffeltoren gebouwd, en toen de Franse regering die wou afbreken, stelde Mucha een ander bovendeel voor. Door zijn populariteit werd de toren behouden zoals hij was.

Fouquet, voor wie hij juwelen ontwierp, liet hem ook het interieur van zijn nieuwe juwelierszaak ontwerpen, een hoogtepunt van art nouveaustijl, geopend in 1901. In 1923 werd het afgebroken en vervangen door een meer traditioneel ontwerp. (Een groot deel is bewaard en bevindt zich in het Musée Carnavalet in Parijs.) In 1902 werd een serie van 72 gedrukte platen uitgegeven met aquarellen door de Librarie Centrale des Beaux-Arts. Mucha gaf les vanaf 1900 in de Académie Colarossi, in artistieke decoratie. Ondanks zijn groot inkomen met theater- en reclamewerk, wou hij ook erkenning als schilder en filosoof. sinds 1898 was hij bij de vrijmetselaarsloge van de Grand Orient de France.

In 1904 zeilde hij naar New York, omwille van financiëring voor zijn groots poject “The Slav Epic”, met eintroductiebrieven van barones de Rothschild. Hij huurde er een studio, maakte portretten, gaf interviews en lzingen, hij had er contact met pan-Slavische organisaties. Zijn belangrijkste beschermheer werd Charles Richard Crane, een rijke zakenman en filantroop. Een portret van zijn dochter gebruikte hij later ook voor nieuwe Tchechoslowaakse bankbiljetten. In 1904 keerde hij terug naar Parijs, om vanaf 1905 nog vier maal terug naar New York te varen, in 1906 met zijn vrouw Marie (Maria) Chytilová. Hun eerste kind, een dochter, werd er geboren. Hij gaf op diverse plaatsen les en weigerde commerciële opdrachten meestal. Hij ontwierp voor het interieur van het Duitse theater van New York, envenals grafiek, toneel- en kostuumontwerp. Dat theater sloot echter een jaar later. In 1909 keerde hij terug naar Praag voor een opdracht voor muurschilderingen in het stadhuis. Hij moest het werk delen met andere Praagse kunstenaars, omdat zij hem beschouwden als een buitenlander. Hij decoreerde de Burgemeesterszaal, met de bekende koepelschilderingen, een patriottisch werk. In 1911 was het af en kon hij beginnenaan zijn Slavische epos, een reeks van 20 schilderijen in eiertempera, tien met de geschiedenis van de Tsjechen, tien de andere Slavische volkeren, ze waren zes op acht meter groot. Daarvoor huurde hij appartement en studio in het Zbiroh-kasteel, hij woonde en werkte er tot 1928. Voor dit project ging hij ook schetsen en foto’s nemen in Rusland, Polen en de Balkan. Hij liet zijn modellen voor foto’s en films zelf hun eigen poses zoeken. Hij schilderde verder in WO I, het werk brak even af wegens gebrek aan doeken, hij moest het na de oorlog verder zetten. Het was voltooid in 1928. Hij schonk zijn werk in 0928 aan Praag. Het werd in zijn leven twee keer tentoongesteld, in 1919 en 28, daarna werd het opgerold en opgeslagen. In 1936 kreeg hij een grote overzichtstentoonstellingin het Jeu de Paume-museum, met ook drie werken van het Slavische epos. Van 1936 tot 38 werkte hij aan een drieluik, het Tijdperk van de Rede, het Tijdperk van wijsheid en het Tijdperk van de liefde, hij kon ze nooit voltooien. In 1939 paradeerde het Duitse leger in Praag, Hitler verklaarde de Praagse burcht tot onderdeel van het Duitse Rijk. Als Slavisch nationalist en vrijmetselaar werd hij gearresteerd, ondervraagd en enkele dagen later vrijgelaten met een longontsteking waaraan hij stierf op 14 juli, een maand voor WO II uitbrak.

Alphonse Mucha, Woman with a burning candle, 1911, oil on canvas

Hij wou buiten Parijs leven en zocht tien jaar voor hij het Domaine de Marquayrol vond, vlakbij Cahors. Hij stierf daar in 1943. Twee van zijn vier zonen zijn eveneens schilder geworden.

Henri Martin, Paysan devant sa maison à Labastide du Vert, ca1910, oil on canvas

In 1892 begon zij een relatie met Alexey von Jawlensky. Zij was toen verder gevorderd in haar kunst en zij besloot de vijf jaar jongere militair op te leiden en te ondersteunen. Na de dood van haar vader die haar een gul tsaristisch pensioen opleverde, verhuisde ze in 1896 naar München, met Jawlensky en haar elfjarig dienstmeisje (al van haar negende) Helene Nesnakomoff, waarvan haar moeder bedelares was geworden nadat haar vader, een politieman, was gestorven. Ze bewoonden er een ruim appartement. Zij gaf haar kunst tien jaar op omwille van zijn opleiding, hoewel zij wist dat hij een rokkenjager was. Ze wou niet huwen omdat ze dan het pensieoen van haar vader zou verliezen. “Alles wat ik in hem stopte, deed ik alsof ik het als geschenk kreeg... zodat hij niet jaloers zou zijn als kunstenaar, hield ik mijn kunst voor hem verborgen." Jawlensky had toen al een relatie met het jonge dienstmeisje, die model stond voor hem en smoorverliefd op hem was. In 1897 richtte Werefkin in haar “roze salon” de “Bruderschaft von Sankt Lukas” op, dat later de “Neue Künstlerverein Müchen” (NKVM) werd en “Die blaue Reiter”. In 1897 was zij in Venetië voor een tentoonstelling van Repin, samen met, Jawlensky, Ažbe (Jawlensky’s lesgever), Kardovsky en Grabar, en bezocht de Noord-Italiaanse musea. In 1902 beviel het dienstmeisje, toen zeventien, van een kind van Jawlensky, Andreas Nesnakomoff, later Andreas Jawlensky genoemd. Later zou hij ook schilder worden, maar toen waren Werefkin en Jawlensky voor een jaar teruggekeerd naar Rusland. In 1907 trok zij met de schilder Alexander von Salzmann naar Normandië, Jawlensky verbleef toen in München. In 1906 reisde zij met Jawlensky en diens zoon Andreas naar Frankrijk, naar Bretagne, Parijs, Arles en Marseille, waar haar vriend en schilder Pierre Girieud woonde. Daar hervatte zij haar schilderen aan de Middellandse zee.

In 1907 maakte zij haar eerste expressionistische schilderijen. In haar stijl volgt zij de theorieën van Van Gogh, de oppervlakteschilderkunst van Gauguin, de nat-in-nat-schilderkunst van Anquetin, het karikaturale van Toulouse-Lautrec, de onderwerpen van Munch en ideeën van de nabi’s. In München werd zij “de française” genoemd. In 1909 was de Zwitserse schilder Cuno Amiet, toen lid van Die Brücke, te gast in haar salon. Hij werd een goede vriend, naast Paul Klee en diens vrouw Lily. Zij was met zes werken aanwezig op de eerste tentoonstelling van de NKVM, met 16 schilders. Haar werken en die van Jawlensky inspireerden ook Franz Marc die contact opnam met de NKVM. In mei 1911 woonde Pierre Girieud bij hen in de Giselastrasse, hij en Mard stelden tentoon in de galerij Heinrich Thannhauser. In de zomer reisde zij met Jawlensky naar Prerow aan de Oostzee. Eind van dat jaar ontmoetten zij Matisse in Parijs, Kandinsky, Münter en Marc verlieten de NKVM voor de eerste tetnoonstelling van Der Blaue Reiter. In 1912 verlieten ook Werefkin en Jawlensky de NKVM, hoewel die officieel pas stopte in 1920. Samen met andere leden van de NKVM, Der Blaue Reiter en Die Brücke van november tot eind januari 1912 in de Neue Secession in Berlijn. Beiden deden zij ook mee op de expositie van Der Blaue Reiter in de Berlijnse galerij “Der Sturm” in Walden. Ook in 1913 trok ze naar Vilnius in Litouwen, waar haar broer gouverneur was. In 1914 keerde zij terug naar München.

Toen op 1 augustus WO I uitbrak moesten zij en Jawlensky binnen het uur het land uit, samen met het dienstpersoneel, Helene, haar zus doe ook dienstbode was, en de zoon Andreas. Werefkin gaf de sleutels van het huis ter beheer aan Paul Klee en Lily. Ze gingen in Saint-Prex wonen, aan het Meer van Genève, haar pensioen werd gehalveerd. In 1916 had zij een solotentoonstelling in Zürich, in 1917 gingen zij er wonen. Ze nam in de oorlog deel aan het cabaret Voltaire, met schilders, beeldhouwers, acteurs, schrijvers en andere kunstenaars, die zich ergerden over de oorlog en het goedkeuren van geweld. Als enig neutraal land in Europa kwamen rijken er de oorlog doorbrengen, en leefden erop los alsof er niets aan de hand was. Ze hielden hun dadaïstische kunstmanfestaties in Zürich als happenings, met allerlei nonsens, zoals een absurd verhaal van “Ubu roi”, of een twaalfjarig meisje die in haar plechtige-communiekleed plechtig uit een pornoboekje voorlas, ze flansten allerlei dingen haastig in elkaar en bombardeerden ze tot kunst, zij scholden het publiek uit, enzovoorts. De burgeoisie reageerde eveneens heftig, scholden zelf ook uit en gooiden allerlei dingen naar de “opvoerders”. Wat aanvankelijk een schrijnende klacht was, groeide uit tot een manifestatie dat het bourgois-publiek heel erg amuseerde, ze gooiden zelfs met biefstukken terwijl elders in Europa grote hongersnood heerste.

In 1918 verhuisden Werefkin en Jawlensky naar Ascona aan de lago Maggiore, zij deden in 1919 mee aan de tentoonstelling “Schilders van Ascona”, in het kunstsalon Wolfsberg in Zürich. In 1920 werden enkele van haar werken getoond op de biënnale van Venetië. In 1921 scheidde Jawlensky van haar, verhuisde naar Wiesbaden en trouwde met de huishoudster Helene. Werefkin werd bevriend met de Zürichse schilder Willy Fries en zijn vrouw. In 24 richtte zij de kunstenaarsgroep “Der Große Bär” op, met Helbig, Frick, Kohler en anderen. In 25 hadden zij een grote tentoonstelling in de Kunsthalle Bern. In 28 volgde een in in de Berlijnse Galerie Nierendorf, met ook Rohlfs, Schmidt-Rottluf en Robert Genin. Door de oktoberrevolutie in Rusland in 1917, waarin de bolsjewieken van Lehnin de macht grepen, was Werefkin haar pensioen kwijt, omwille van haar inkomen schilderde ze posters en ansichtkaarten en schreef ze artikels. Ze ontmoette Hagmann en zijn vrouw, die haar behoedden voor verdere financiële problemen. In februari 1938 overleed ze in Ascona.

Marianne von Werefkin, Liebesgewirbel, ca1914, tempera on board

Na zijn middelbaar was hij assistent-apotheker in twee apotheken, en behaalde hij een master farmacologie in Boedapest. Hij liep een levenslange verwonding op als gevolg van zwavelzuur op zijn linkerhand. In 1884 trok hij naar Berlijn om schilderkunst te studeren aan de Academie der Bildende Künste. Twee jaar later kreeg hij een beurs en kon hij studeren in Parijs onder Mihály Munkácsy. In 1888 ontmoette hij leden van “Les Nabis” en onder hun invloed schilderde hij zijn eerste belangrijk werk, “De herberg in Pont-Aven”. Zjn eerste grote successen waren “Mijn grootmoeder” (1894) en een portret van de pianiste-componiste Zdenka Ticharich (1921). Toen hij in 1900 naar Hongarije terugkeerde en zich in Budapest vestigde, had hij er weinig succes. Zijn eerste succes was zijn tentoonstelling “Rippl-Rónai Impressions 1890-1900”. Hij werd ook geïnteresseerd in design en maakte interieurs en brandglas. Hj was een van de oprichters van de Hongaarse impressionistische en naturalistische Kring” (MIÉNK) en deed mee met de Nyugat-beweging. In 1911 en 13 had hij succesvolle exposities in Frankfurt, München en Wenen. Hij trok terug naar Frankrijk, maar in 1914 werd hij gearresteerd en geïnterneerd in Parijs toen WO I uitbrak. In 1915 keerde hij terug naar de Villa Roma in Kaposvár, die hij had gekocht, en waar hij een groot deel van zijn leven doorbracht en vaak buiten in zijn park schilderde. Hij huwde een tweede vrouw en had een adoptiezoon. Hij had een eigen stijl ontwikkeld die hij “corn” noemde, olieverf met vlekkige streken op karton, verwant met fauvisme en pointillisme. Zijn jongere broer Ödön was spoorwegarbeider maar speelde een grote rol in de bekednmaking en tentoonstelling van de kunstenaar.

Aan Rippl-Rónai worden een tienduizendtal werken toegeschreven, sommigen zijn vernietigd, andere in Amerika of op onbekende locaties.

József Rippl-Rónai, Uncle Piacsek with the Niklay girls, Summer of 1908, oil on paperboard

In 1883 keerde hij terug naar de Côte d’Opale om er met zijn vriend Chigot in Étaples een atelier op te richten, later werd dat de kunstschool “Villa des roses”. Toen waren er daar veel schilders, uit de VS, Australië en Groot-Brittannië. Ze vertrokken toen WO I uitbrak. Terwijl er in Parijs de volle strijd woedde tussen academici en pointillisten, bleef Le Sidaner twaalf jaar rustig en in afzondering schilderen in Frans Vlaanderen. In 1887 stuurde hij zijn eerste werk naar de Parijse Salon. In 1890 kreeg hij voor zijn werken een derde plaats-medaille en een reistoelage voor Rome. Hij werd ook bevriend met de Noorse schilder Frits Thaulow, in 1891 reisden ze naar Nederland. Hij schilderde Thaulows dochter in “Filette au jardin” (1894) in heldere kleuren. Hij gebruikte meestal zachtere kleuren, en drukte emoties uit in lichteffecten, vaak in de schemering. Hij was geïnspireerd door een oudere schilder, Jean-Charles Cazin. Geleidelijk gebruikt hij meer fijne divisionistische structuur, dat evolueert tot neo-impressionisme. Hij roept een atmosfeer op in zijn werken en dat maakt hem tegelijk ook een symbolist. Le Sidaner was een van de jonge schilders die kozen voor de nieuwe concurrent van de Salon, een onafhankelijke expositieruimte voor schilders die niet meer pasten in de visie van de Salon, opgericht door Puvis de Chavannes, Ernest Meissonier, Carolus-Duran en Carrier-Belleuse, in de Champs-de-Mars-galerijen.

In 1895 ging hij wonen in een Parijse buitenwijk, waar hij in een clubje was met Gabriel Fauré en kunsthandelaar George Petit die voor de verkoop zorgde van alle toekomstige werken. In 1898 vluchtte hij naar Brugge met de tweeëntwintigjarige Camille Navarre, met wie hij later trouwde. Voor de toekomst van zijn carrière was Brugge cruciaal, wegens het succes van Les XX. Hij schilderde er veel mystieke stadszichten. Hij hield succesvolle solotentoonstellingen in een gallerij van Petit in 1897 en in La Libre Esthétique in Brussel in 1898. In Gerberoy in het Picardische platteland huurde en kocht hij vervolgens in 1904 een verwaarloosd pand. Daar schilderde hij taferelen zonder mensen maar die de menselijke aanwezigheid suggereerden. Hji legde ook een prachtige tuin aan die kon concurreren met die van Monet. Een paar jaar mijdde hij de strenge winters, hij vergezelde Chigot in Gravelines en Gisors, verbleef in 1903 in Chartres en in 1906 in Venetië. Na een tentoonstelling op de Société Nationale des Beaux-Arts toonde hij schilderijen van Londen en Hampton Court Palace met zijn tuinen, op een expositie in Londen (1907-08). Hij was toen heel succesvol en werd vaak uitgenodigd, bijvoorbeeld als jury in het Carnegie Institute in Pittsburgh in 1910, 1912 en 1921, op de biënnale van Venetië in 1914 waar hij een zaal had met zijn werken, het  Musée des Beaux-Arts van Rouen in 1924, een reizende expositie in de VS in 1929, in 1933 en 39 in de Parijse Galerie Charpentier en in 1948 in het Musée Galliéra. Tijdens WO I schilderde hij verder met steeds intensere kleuren. In de jaren 20 schilderde hij in Frankrijk, van Bretagne tot de Côte d’Azur. Hij had een verblijf in Villefranche-sur-Mer en huizen in Versailles. Een aantal critici keurden zijn voortdurend hergebruik van bepaalde thema’s af, Liddell sprak van een “eeuwige standaardschemering”. Hij stierf in Versailles in 1939.

Henri Le Sidaner, Le miroir, Bruges, 1900, oil on canvas

Ten gevolge van WO I moest hij overschakelen van monumentale werken tot schilderen op de ezel, vaak landschappen in de omgeving van zijn villa. In 1920 was hij mede-oprichter van “L’art monumental”, voor een decoratieve monumentale kunst verbonden met architectuur, “tot lering en stichting van de bevolking”. In 1925 werd hij ridder van de Franse “Ordre national de la Légion d’honneur”. Als docent had hij grote invloed op zijn leerlingen, waaronder Magritte, Paul Delvaux, Anto Carte, Paul Cauchie, Jan De Cooman, Joseph Lacasse, Armand Bonnetain, Edgard Tytgat, Jean Maillard en Paul Hermans. In 1937 werd hij directeur, in 1934 lid van de Koninklijke Academie van België. Hij stierf aan een beroerte bij het verlaten van de tram. In zijn testament bepaald werd een tweejaarlijkse prijs voor monumentale schilderkunst opgericht.

Constant Montald, Fontaine d'inspiration, 1907

Van 1876 tot 83 studeerde Klimt architectuurschilderkunst aan de Kunstgewerbeschule in Wenen, een school voor toegepaste kunst en ambachten, onder Laufberger en na diens dood onder Berger. Klimt’s vroege werk was heel academisch, hij bewonderde Hans Makart. In 1877 schreef zijn broer Ernst zich ook in in dezelfde school. In 1880 vormden ze samen met hun vriend Von Matsch de “Künstlercompagnie” en kregen ze tal van opdrachten. Ze hielpen hun leraar ook bij het beschilderen van het “Kunsthistorisches Museum”. Via Laufberger werkten ze ook voor Fellner & Hellmer, een Weens bedrijf gespecialiseerd in theaterbouw. Na hun studies betrokken ze samen een studio in Wenen en werkten verder aan hun opdrachten, zoals voourouderportretten voor het Roemeense koninklijk paleis, decoraties in het stadstheater van Karlsbad, of plafond en muren beschilderen van het Burgtheater in Wenen. Dat laatste was voltooid in 1888, en Klimt ontving een gouden kruis van de Oostenrijkse keizer voor het werk. Hij werd erelid van de universiteiten van Wenen en München. In 92 waren ze verhuisd naar een grotere studio vanwege hun succes, maar zijn vader stierf aan een beroerte en Ernst stierf ten gevolge van een verkoudheid. Klimt onderhield nu zelf zijn familie, had veel verdriet en maakte weinig werk. Vanaf 91 was hij overgegaan op een eigen, persoonlijke schilderstijl. In het begin van 1890 ontmoette hij Emilie Louise Flöge, een zus van de weduwe van zijn broer Ernst. Ze hadden een levenslange relatie, wellicht platonisch. Hij ontwierp veel kostuums die zij modelleerde. Klimt had vele relaties met vrouwen en verwekte minstens veertien kinderen.

In 94 kreeg hij opdracht voor hetdecoreren van het plafond van de grote zaal van de Universiteit van Wenen. Zijn drie schilderijen hiervoor heetten Filosofie, Geneeskunde en Rechtspraak, maar werden erg bekritiseerd wegens te radicaal en pornografisch, zowel esthetisch als politiek en religieus. Daardoor werden de drie werken nooit op het plafond aangebracht, zij werden later vernietigd door de terugtrekkende Duitse troepen toen ze het Schloss Immendorf in brand staken (met nog tien andere schilderijen). Daarna heeft Klimt geen publieke opdrachten meer aanvaard.

In 1897 werd Klimt een van de oprichters en voorzitter van de Wiener Secession en van het tijdschrift van de groep, Ver Sacrum (Heilige Bron). Hij bleef bij de Secession tot 1908. Ze promootten eigen kunstenaars en ook onconventionele buitenlandse. Ze hadden geen manifest en geen bepaalde stijl, naturalisten, realisten en symbolisten stonden er naast elkaar. De overheid steunde het project. In 1902 konden zijn vrienden hem tegenhouden om zijn schilderij “Goudvis” waarin een vrouw kwaad haar achterwerk laat zien, te betitelen als “Aan mijn critici”. Voor de veertiende tentoonstelling van de Secession voltooide hij het Beethovenfries (met ook het beeldhouwwerk van Max Klinger). Het gezicht van Beethoven leek op dat van Mahler.

In 1905 raakte de Secession on verdeeldheid toen Carl Moll door collega’s werd aangevallen voor zijn werk. Daardoor richtte Klimt in 1906 “Kunstschau” op, de Klimt-groep van de Secession, met ondere ook Moll en Wagner. Eind jaren 90 schilderde hij veel aan de Attersee, terwijl hij in vakantie was bij Flöge. Zijn werk toonden een uiterste verfijning van onderwerp met nadrukkelijke patronen, de diepte is er zo afgeplat dat men veronderstelt dat Klimt ze schilderde met behulp van een telescoop. Vanaf 1900 werd hij beroemd als “vrouwenschilder”, met de typische artnouveau-kenmerken van vlakheid, decoratie en bladgoud. Oudtestamentische en Grieksmythologische heldinnen transformeerde hij tot “femmes fatales”. Leven, liefde en dood waren zijn grootste thema’s, seks en vrouwelijkheid werden gezien als verleidelijk gevaar. Zijn werk “Pallas Athena” (1898) wordt gezien als het eerste van zijn “gouden” periode, waarin bij bladgoud verwerkte. Klimt werd aanzien als de schilder die het meest door de Japanse kunst werd beïnvloed, met onder andere de vlakheid, de decoratieve patronen en het bladgoud als kenmerken van Japanse kamerschermen en scrolls. De gouden fase bracht Klimt veel positieve kritieken en financieel succes. Zijn goudtechniek was ook geïnspireerd door byzantijnse uitbeelding, door zijn bezoeken aan Venetië en Ravenna.

In 1904 werkte hij mee aan het Stoclet-paleis. Klimt leefde vrij afgezonderd, toegewijd aan zijn kunst, zijn gezin en de Secession. Hij vermeed cafébezoek en ontmoette zelden andere schilders. Thuis droeg hij sandalen en een lange jurk zonder ondergoed. Zijn affaires hield hij geheim. Hij schreef weinig over zijn visie of methodes. In 1911 ontving zijn werk “Dood en leven” de eerste prijs op de wereldtentoonstelling in Rome. Hij herwerkte het in 1915. In 1918 kreeg hij een beroerte en raakte rechts verlamd, een drietal weken later overleed hij aan longontsteking bij een Spaanse griep. Tal van werken bleven onvoltooid. Pas een jaar later verschenen zijn prenten “Fünfundzwanzig Handzeichnungen”, waarvan vele met naakte vrouwen die masturbeerden of in lesbische omhelzingen, uitgegeven in een beperkte oplage van 450 exemplaren, publiekelijk tentoongesteld in 1910 en 1913.

Gustav Klimt, Portrait of Adele Bloch-Bauer, 1907, oieverg, goud en zilver op doek

Hij trouwde in 1893 en kreeg een dochter die later een bekende etnologe werd. In 1895 vestigde hij zich in Pont-Aven voor drie jaar. Na een conflict met Durand-Ruel schilderde hij veel doeken in Venetië, maar door geldgebrek keerde hij terug naar Batz-sur-Mer. In 1907 woonde hij in een landhuis in Le Croisic, gehuurd bij vrienden, met de schilders Laboureur, Dezaunay, de Chamaillard, de schrijver Alphonse de Chateuabriant en de dichter De Heredia . WO I isoleerde hem van de rest van de wereld, Degas noemde hem “de kluizenaar van Kervaudu”. In 1919 bereidde hij zich voor op een tentoonstelling in New York, hij werkte er vier jaar aan, maar op het laatste ogenblik werd het afgezegd. Daardoor raakte hij in depressie en alcoholisme. Hij overleed in 1930. Hij schilderde veel Bretonse taferelen, landschappen, vrouwen, feesten, processies, rituelen, nachtelijke festivals, tuinenmoerassen, molens en zonsondergang in zee. In 1903 schreef de New York Herald dat hij de schilder was van “vuurwerk, raketten, zonneschijn en vrolijke landschappen”.

Ferdinand du Puigaudeau, Chavaux de bois, oil on canvas

Vanaf zijn achtste kreeg hij tekenles van Kierkegaard. Hij studeerde bij Frederik Rohde, Vilhelm Kyhn, Carl F. Andersen en Holger Grønvold.Tussen 1879 en 1884 volgde hij les aan de Koninklijke Deense Academie voor Schone Kunsten in Kopenhagen bij Frederik Vermehren, maar hij volgde met grotere belangstelling de lessen van Krøyer aan de onafhankelijke “Kunstnernes Frie Studieskole”. Het portret van zijn zus werd afgewezen voor de Neuhausenprijs, in 1888 werd een tweede portret afgewezen, waardoor zijn collega’s “Den Frie Udstilling” (de vrije expositie) oprichtten, een protest tegen de officiële smaak. Zijn werk was realistisch en het interieur was een traditioneel motief, maar hij kan ook worden gezien als symbolistisch, gezien er stilte, ingetogenheid, meditatie, enige melancholie of eenzaamheid uit spreekt. Hij rekende zichzelf behorend tot de wereld van de moderne kunst. Hij koos een appartement naar zijn schilderstijl. "Persoonlijk houd ik van oude huizen, oud meubilair, de bijzondere sfeer die daar heerst."

In 1887 bezocht hij Nederland en België. In 1889 exposeerde hij vier werken op de Wereldtentoonstelling in Parijs. In 91-92 woonde hij in Parijs. In 1893 verbleef hij in Noord-Italië. In 1897 bezocht hij Stockholm en reisde hij via Nederland naar Londen, waar hij een tijd verbleef. In 1902-03 verbleef hij opnieuw in Italië in 1904 in Londen. Hij schilderde er straatscènes rond het Britisch Museum en bezocht Whistler.

Critici hebben allerlei uitleg gezocht voor zijn koppig aangehouden eigen stijl: hij zou kleurenblind zijn, de stilte in zijn werk zou te wijten zijn aan zijn doofheid aan één oor, hij zou neurasthenie hebben gehad, waarop zijn mecenas Bramsen opmerkte dat Hammershøi erin slaagde de aandacht van de wereld te trekken. In 1904 kreeg hij bezoek van Rainer Maria Rilke. Tijdens zijn reizen schilderde hij portretten, gebouwen, stadszichten, landschappen en interieurs. In 1891 huwde hij Ida Ilsted. Ze was ook zijn model. Hun woonkamers waren vaak decor. "Ik heb altijd gedacht dat er zo'n schoonheid schuilde in zo'n woonkamer, zelfs als er geen mensen in waren, misschien juist wanneer er geen mensen waren." De stille woonkamers eindigden toen de eigenaar van Strandgade 30 de bewoners buitenzette en het “met grote vroomheid” liet renoveren. Een tandarts, Alfred Bramsen, zijn mecenas, promootte hem en kocht tal van zijn werken.

Na zijn dood kwam hij in de vergetelheid, zijn puristische stijl stond lijnrecht tegenover de avant-garde. Er kwam een renaissance van zijn werk in jaren 1980. Zoals de reizende tentoonstelling “Northern light” in de VS. “Dreams of a Summer Night” toerde door Europa in 1986-87. Vaak werd hij in een negatief daglicht gesteld. In 1981 organiseerde Ordrupgaard voor hem een grote solotentoonstelling waarbij hij zelf de schilder als een soort zombie beschreef. In 1996 schreef Wivel in zijn serie “Danish Classic Art” een monografie over Hammershøi, zijn psyche werd er in verband gebracht met een algemene, nationale staat van traumatische melancholie na de nederlaag bij Dybbøl in 1864, het jaar waarin hij geboren werd. Zijn werken werden ook vergeleken met foto’s, wat toen niet positief was bedoeld. De appreciatie is er pas gekomen met de opkomende hernieuwde belangstelling voor het symbolisme, zijn werken kwamen in Musée D’Orsay en Guggenheim. Werken werden verkocht voor meer dan 40 en 60 miljoen Deense kronen.

Vilhelm Hammershøi, Shunshine in the drawing room II, 1903, oil on canvas

In 1894 verhuisden Jawlensky en Werefkin naar München, waar hij aan de privéschool studeerde van Anton Ažbe. In 1905 bezocht hji Hodler, twee jaar later begon zijn vriendschap met Jan Verkade en ontmoette hij Sérusier, van hen beiden leerde hij de principes van de nabi’s. In München ontmoette hij Kandinsky en andere Russische schilders en hielp hij mee aan de oprichting van de Neue Künstlervereinigiung München. Van 1908 to 1910 brachten Jawlensky en Werefkin de zomers door in de Beierse Alpen met Kandinsky en Münter, en experimenteerden ze met elkaars technieken. In 1911 hadden ze een reis naar de Baltische kust en hadden ze terug contact met Matisse, in 1912 met Emil Nolde. In 1914 werd hij door de oorlog uit Duitsland verdreven en verhuisde naar Zwitserland. In 1916 ontmoette hji Emmy Scheyer, die ook weer haar eigen werk opgaf omwille van zijn werk, voor Amerika. In 1921 keerde Jawlensky terug naar Duitsland en vestigde hij zich in Wiesbaden, waar hij trouwde in 1922 met het voormalige dienstmeisje van Werefkin, Hélène Nesnakomoff, met wie hij in 1902 al een zoon had. In 1924 richtte hij de Blauwe Vier op, wiens werken in Duitsland en in Amerika werden tentoongesteld, dankzij de promotie van Schleyer. Vanaf 1929 leed hij aan verlammende artritis, waardoor zijn schaal verkleinde en hij in 1937 moest stoppen met schilderen. In 1938 dicteerde hij zijn memoires, hij stierf in Wiesbaden in 1941.

Alexej von Jawlensky, Still life with flowers and fruits, ca1910

Een erfenis van zijn grootmoeder in 1887 liet hem genoeg na om zich toe te leggen op kunstschilderen. Hij begon aan de École des arts décoratifs. Hij woonde er goedkoop in de “maison de trappeur” waar later ook Picasso zou wonen. Hij gaf zijn studie op na een jaar tengevolge van ruzie met een docent en wist Quignon te overhalen om hem verder les te geven. Quignon schilderde landschappen met fascinatie voor licht, maar bleef zijn werken afmaken in zijn studio. Op diens aanraden trok Loiseau in 1890 naar Pont-Aven in de voetsporen van Gauguin, Laval en Bernard, maar toen hij er aankwam was Gauguin teruggekeerd naar Parijs en waren vele volgers naar Le Pouldu verhuisd. Hij ontmoette er de schilder Maufra, die zijn zakenleven had opgegeven voor de schilderkunst, en werd levenslang bevriend. Hij werd ook bevriend met Henry Moret. Zij ontwikkelden hun eigen artistieke visie.

Na experimenten met pointillisme koos hij voor plein-air post-impressionisme. Hij schuwde stromingen. In 1890 en 1896, exposeerde hij op de impressionistische tentoonstellingen, vanaf 1893 op de Salon des Indépendants, in 1895 op de Salon de la société nationale. In 1899 woonde hij comfortabel in Pont-Aven en had er een kleine tentoonstelling samen met Séguin, Chaudet en Forbes-Robertson. In de vroege jaren 90 introduceerde Maufra hem bij de kunsthandelaar Le Barc en zijn gallerij, Le Barc de Boutteville en door die galerij aan de verzamelaar Depeaux. In 93 stelde hij tentoon op de Société des Artistes Indépendants en nam hij ook deel aan 5de “exposition des peintres impressionnistes et symbolistes”. Het werk ‘Paysage” toonde hij gekanteld. Hij bleef tot in 94 op de salons tentoonstellen en tot op de 11de “exposition des peintres impressionnistes et symbolistes”. Hij werd bevriend met Gauguin en bleef hem bezoeken toon hij met een gebroken been in het hospitaal lag, ten gevolge van een aanval van zeelieden. In 1895 ontmoette hij Durand-Ruel, in 97 boden zij hem een contract aan, waarbij zij het grootste deel van zijn werk kochten. Met die zekerheid ging hij vaker door Frankrijk reizen. Hij woonde in Moret-sur-Loing, plus in de zomer in Bretagne en in de winter in Normandië. In 1900 trouwde hij met Marie Michaud. Enkel in de oorlog 14-18 bleef hij in de regio rond Parijs en stelde tentoon op de Salon d’Automne. Na de oorlog schilderde hij naast straatscènes ook stillevens. Van 22 tot 28 schilderde hij in zijn typische traliewerktechniek (en treillis), cross-hatching genaamd, met gekruiste kleurstrepen, als een raster, om licht en atmosfeer te creëren. Hij schilderde steeds abstracter en nam in 26 voor het laatst deel aan de tentoonstelling van Les Indépendants, maar bleef daarna nog exposeren in de galerij van Petit. Hij was 70 toen hij in 35 overleed, het jaar daarop hield de Salon des Indépendants een retrospectieve.

Gustave Loiseau, Pausage de Dordogne, 1926, oil on canvas

Hij werkte mee met de symbolistische groep “Der blaue Rose” in Moskou, en vestigde zich uiteidelijk in het Beierse Murnau. Hij las Annie Besant en Leadbeater en in 1909 werd hij lid van de Theosophical Society. In zijn boek “Over het spirituele in de kunst” (1910) promoot hij de abstracte kunst. Kleur kon volledig autonoom zijn, los van visuele beschrijvingen. Dat boek maakte hem wereldwijd bekend. Kandinsky nam in 1910 deel aan de "Allied Artists' Exhibition" in de Royal Albert Hall in Londen. Hij werd er verder bekend nadat Sadleir citaten uit zijn boek had overgenomen. In de jaren 1910 bestonden zijn schilderijen in expressieve kleurvlakken, niet langer afgebakend door vorm of lijn. Muziek was belangrijk voor hem, hij benoemde zijn werken vaak met muzikale termen. Zijn meest spontane werken noemde hij “improvisaties”, de meer uitgewerkte “composities”. In 1909 werd hij voorzitter van de “Neue Künstlervereinigung München”, de NKVM, die hij mee had opgericht, samen met Marianne von Werefkin, Alexej von Jawlensky, Adolf Erbslöh en een Duitse promoter, verzamelaar, luchtvaartpionier en musicus Oscar Wittenstein.

Nog vóór hun eerste tentoonstelling introduceerde Kandinsky als eerste voorzitter de “vier vierkante meter clausule” in de statuten vanwege een menigsverschil met de schilder Palmié, die clausule maakte het mogelijk om in 1911 de NKVM ter verlaten. Toen Kandinsky in 1911 zijn schilderij “Compositie V” indiende voor de derde tentoonstelling, wees de jury het werk af. Als reactie daarop vormden Kandinsky, Münter, Marc, Macke, Bloch en anderen een afgescheiden rivaliserende groep, met een parallelle tentoonstelling op dezelfde locatie, de Thannhauser Galerie, in ruimtes grenzend aan de officiële tentoonstelling. Ze namen als naam “Der blaue Reiter”. Kandinsky trad af als voorzitter van de NKVM, maar bleef wel lid, en werd er opgevolgd door Erbslöh. Kandinsky en Franz Marc waren de enige twee redacteuren van de Blaue-Reiter-almanac. Ze hielden twee tentoonstellingen om hun kunsttheorieën te demonstreren, in 1911 en in 1912. Daarna hielden ze reizende tentoonstellingen in Duitse en andere Europese steden, met hedendaagse kunst, primitieve kunst, volkskunst en kindertekeningen. In 1913 exposeerden ze op de eerste Duitse Herbstsalon. Der blaue Reiter werd opgeheven in 1914 doordat WOI uitbrak. De blauwe Reiter was een beweging maar geen echte kunstgroep zoals bijvoorbeeld “Die Brücke” in Dresden. Marc en Macke sneuvelden in de oorlog. Marianne von Werefkin en Alexej von Jawlensky vluchtten naar Zwitserland. Er waren ook spanningen in de groep door meningsverschillen. Kandinsky’s relatie met Münter verslechterde door spanningen en teleurstellingen te wijten aan zijn gebrek aan toewijding in het huwelijk. Via Zwitserland en Zweden kwam hij terug in Rusland terecht. In 1916 ontmoette hij Nina Nikolajevna Andrejevskaja, die toen 17 was en hij 50. In 1917 kregen ze een zoon, Lodja, die stierf in 1920.

Van 1918 tot 1921 was Kandinsky betrokken bij de Russische cultuurpolitiek en werkte hij mee aan kunstonderwijs en museumhervorming. Hij schilderde in deze periode weinig. Hij hielp mee bij de organisatie en was directeur van het “Instituut voor Artistieke Cultuur” in Moskou , maar zijn visie op de kunst werd door de radicale leden verworpen als te individualistisch en te burgerlijk. In 1921 werd hij uitgenodigd door de oprichter van het Bauhaus, de architect Walter Gropius, om hen in Weimar te bezoeken. In 22 nam hij deel aan een internationaal congres en ondertekende de “Oprichtingsproclamatie van de Unie van Progressieve Internationale Kunstenaars”. Kandinsky gaf les aan het Bauhaus in ontwerp voor beginners en theorie voor gevorderden, alsook schilderlessen en kleurenleer. In 1926 publiceerde hij zijn 2de boek “Punt en lijn naar vlak”. Zijn onderzoek naar de kracht van rechte lijnen en krommen viel samen met de Gestaltpsychologie die ook in het Bauhaus werd onderwezen. Zijn schilderijen waren nu geometrisch abstract, met cirkels, hoeken, rechten en krommen. Zijn werk bleef kleurrijk. Kandinsky was een van “Die Blaue Vier”, samen met Paul Klee, Lyonel Feininger en Alexej von Jawlensky. Hun werk werd vanaf 1924 gepromoot door Scheyer in de VS. Vanwege de vijandigheid van extreem rechts verhuisde het Bauhaus naar Dessau. Na een lastercampagne van de nazi’s verhuisden ze naar Berlijn. In 33 werd het ontbonden. Een nazi-aanval op het Bauhaus in de jaren dertig resulteerde in de inbeslagname van Kandinsky's eerste drie Composities. Ze werden tentoongesteld op de door de staat gesponsorde tentoonstelling “Degenerate Art” en vervolgens vernietigd, samen met werk van Paul Klee, Franz Marc en andere moderne kunstenaars.

Kandinsky verliet Duitsland en vestigde zich met zijn Russische vrouw in Parijs. Hij schilderde in een woonkamerstudio. Niet-geometrische biomorfe vormen verschijnen in zijn werk, met geometrische patronen binnenin. Hij inspireerde zich op de kleuren van de Slavische volkskunst en mengde zijn verf soms met zand. In 36 en 39 schilderde hij zijn laatste twee grote composities. In 39 werd hij staatsburger en schiep een aantal van zijn belangrijkste werken . Hij stierf in 44 in Neuilly-sur-Seine.

Wassily Kandinsky, Autumn landscape with boats, 1908, oil on board

In 1908 trouwde hij met Wanda Maria, die voor hem scheidde, zich lutheraans maakte en haar dochters achterliet. In 1914 verhuisde hij naar Spanje. In 1919 sloot hij zich aan bij de Spaanse delegatie van het Poolse nationale comité, hij werd lokaal gezien als een “subversief element”. Hij onderging een stijlverandering door zijn vriendschap met Delaunay. Daardoor is zijn Spaanse periode kubistisch beïnvloed, zijn vlakke kleuren zijn fauvistisch. In de jaren 20 startte hij de Poolse colorisme-beweging, postimpressionistisch. Hij was leraar en patroon van een groep schilders en grafici verbonden aan het Parijse Comité, de Kapisten. In 1923 werd hij opnieuw professor aan de Academie voor Schone Kunsten van Krakau, in 1925 leidde hij er de Parijse afdeling. Einde jaren 20 wordt zijn stijl terug realistisch, hij verliet zijn intense kleuren, schildert bezinning en rust, en inspireert zich op Hollandse 17de eeuwse taferelen.

Józef Pankiewicz, Boats in Saint-Tropez Port, 1908, oil on canvas

Bonnard werd opgeleid aan het Lycée Louis-le-Grand en het Lycée Charlemagne in Vanves, en toonde talent voor tekenen en schilderen. Hij schilderde in de tuinen van hun landhuis en maakte karikaturen. Hij had ook veel intresse in klassieke litaeratuur. Hj behaalde zijn bacchalaureaat in de klassieken en om zijn vader tevreden te stellen behaalde hij een licentie in de rechten in 1887. Vanaf 1888 werkte hij als advocaat. Hij had zijn vergunning behaald maar zakte in het examen voor het officiële register. Tijdens zijn studie van rechten volgde hij ook nog kunst aan de Académie Julian in Parijs. Hij ontmoette er Sérusier, Denis, Ibels en Ranson. Met hen richtte hij de groep Les Nabis op, elk met verschillende stijlen en filosofieën, maar gemeenschappelijke artistieke ambities. Ze werden sterk beïnvloed door Gauguin. Sommige nabi’s werkten symbolistisch, met een sterk religieuze, mystieke of filosofische inhoud, maar Bonnard bleef vrolijk en onafhankelijk. In 1888 werd hij toegelaten tot de École des Beaux-arts, waar hij Vuillard en Roussel leerde kennen. De schrijver Lugné-Poe beschreef hem als de humorist en satirist. In 1889 en 90 vervulde hij zijn militaire dienst. In 1891 ontmoette Bonnard Toulouse-Lautrec en toonde hij zijn werk op de jaarlijkse tentoonstelling van de Société des Artistes Indépendants. Hij en Vuillard werkten voor de Revue Blanche. De werken van de Nabis werden tentoongesteld in de galerie Le Barc de Boutteville. Bonnard had een Japanse collectie kunnen zien in de galerij van Bing in 1890, die ook een maandelijks tijdschrift had in kleurendruk, Le Japon artistique. In 1893 werd een grote tentoonstelling van werken van Utamaro en Hiroshige gehouden in de Durand-Ruel Galerie. De Japanse invloed, met het gebruik van meerdere gezichtspunten en het gebruik van gewaagde geometrische patronen in kleding, zoals geruite blouses, begon in zijn werk te verschijnen. Vanwege zijn passie voor Japanse kunst werd zijn bijnaam onder de Nabis “Le Nabi le trés japonard”. Hij wijdde zich meer en meer aan decoratieve kunst en ontwierp affiches, meubels, stoffen, waaiers en andere objecten. Vanaf 92 maakte hij ook litho’s, en illustraties voor de muziekboeken van zijn schoonbroer, Claude Terrasse.

In 1894 schilderde hij scènes over het leven in Parijs. Gebouwen en soms dieren stonden centraal, gezichten bleven vaag. Hij maakte een portret van Marthe, met wie hij zal trouwen in 1925, en een brandglasraam voor Tiffany. Marthe (die Maria heette) woonde met hem samen vanaf 1893 tot aan haar dood, en was model voor veel van zijn werken. Vóór hun huwelijk had hij ook nog een affaire met twee andere modellen, Renée en Lucienne. Kort nadat Pierre met Marthe trouwde pleegde Renée zelfmoord.

In 1895 had hij zijn eerste solotentoonstelling in de galerij Durand-Ruel. Hij illustreerde de roman Marie van Peter Nansen. In 96 nam hij deel aan een groepstentoonstelling van de nabi’s in Galerie Vollard in Amboise, in 99 nog een andere grote Nabi-tentoonstelling. In de vroege jaren 1900 verfijnde hij zijn stijl bij het zien van andere richtingen, met nieuwe onderwerpen en media. Hij presenteerde werken op de Salon des Independents in 1900 en 1901, en stelde weer tentoon met nabi’s in de galerij Bernheim Jeaune, waar hij in 06 een solotentoonstelling had. In 1908 had hij een lang verblijf in het huis van Manguin in Saint-Tropez. In 1909 en 1911 schilderde hij decoratieve panelen voor de Russische mecenas Morozov. Tijdens WOI schilderde hij naakten en portretten, naast een paar grote werken. In 18 werd hij erevoorzitter van de Vereniging voor jonge Franse kunstenaars, samen met Renoir. In 24 was er een retrospectieve met 68 van zijn werken in de Galerie Druet. In 25 kocht hij een villa in Cannes. In 38 werden de werken van Bonnard en Vuillard geëxposeerd in het Art institute of Chicago.

Door WOII moest Bonnard Parijs verlaten en bleef hij in Zuid-Frankrijk wonen. Onder Duitse bezetting weigerde hij het portret te schilderen van maarschalk Pétain omdat die collaboreerde met de Duitsers, hij schilderde wel een Duitse opdracht voor Saint-François-de-Sales, die hij het gezicht gaf van zijn twee jaar ervoor gestoren vriend Vuillard. Zijn laatste schilderij, ‘De bloeiende amandelboom”, was in 1947, een week voor zijn dood. Het Museum of Modern Art in New York had een retrospectieve gepland voor zijn 80ste verjaardag, die postuum plaatsvond.

Bonnard werkte tegelijkertijd aan talloze doeken, die hij aan de muren van zijn kleine atelier spijkerde. Zo kon hij de vorm van een schilderij vrijer bepalen. "Het zou me storen als mijn doeken op een frame gespannen waren. Ik weet nooit van tevoren welke afmetingen ik ga kiezen." Hoewel Bonnard publieke aandacht ontliep, verkocht zijn werk tijdens zijn leven goed. In de laatse periode werd hij overschaduwd door de latere stromingen in de schilderkunst. Bonnard was iemand die liever rustig leefde, zijn werk heeft een gelijkmatige ontwikkeling gedurende een zestigtal jaren. Hij evolueerde maar bleef zichzelf en stapte niet over naar andere stromingen. Hij schilderde vooral landschappen, stadsgezichten, portretten en intieme huiselijke scènes.

Pierre Bonnard, In summer, 1931, oil on canvas

In 1893 wist Albijn van den Abeele hen naar Sint-Martens-Latem te halen. Maar Minne en hij waren aangetrokken door het socialisme en anarchisme in Gent. In 1898 keerden ze de derde maal naar Sint-Martens-Latem terug, waar Albijn een huis had gevonden voor hen aan de Leie. Hij schakelde in stijl over van enigszins impressionistisch, tot een uiterst strenge vormgeving, onder invloed van een tentoonstelling van “Vlaamse primitieven” in 1902. Hij werd gerekend tot de eerste groep van de “Latemse School”, met Vande Abeele, Minne, Gustave en Karel van de Woestyne en Albert Servaes. Er is nooit echt een school gewest, zelfs geen vereniging, maar enige kunstenaars die elkaar er geregeld ontmoetten en enige stijlverwantschap hadden. Voor de “eerste groep” was dat symbolisme, bij de tweede expressionisme, vooral na 1914. Albijn Van den Abeele was er gemeentesecretaris. Via Emile Claus kwam ook het luminisme bij de groep. Zijn schilderijen brachten niet op, hij probeerde te leven van kippenkweek. Dankzij Minne geraakte hij in de avant-gardewereld van Berlijn, München en de Weense Secession die zijn werken toonden. In 1908 ging hij in de omgeving van Tiegem wonen, waar hij de schrijvers Streuvels zag en Hugo Verriest. Tudssen 1809 en 1914 maakte hij zijn mooiste werken.

WO I bracht hij door in Wales, in 1916 had hij er een solotentoonstelling. Via Gustave van de Woestyne leerde hij er de rijke Nederlandse maecenas De Graaff kennen, die ook zijn werk aankocht. In 1921 was zijn laatste tentoonstelling in Groot-Brittanië, in de Burlington Gallery. De Saedeleer vestigde zich in Etikhove, in de omgeving van Oudenaarde, waar zijn volwassen dochters een atelier oprichtten voor handgeweven tapijten. In de jaren 30 leefde hij vrij teruggetrokken. In de Vlaamse Ardennen was een heropflakkering. De Brusselse Galerie Dietrich organsieerde een overzichtstentoonstelling in 1940. Hij overleed in 1941 in het huis van zijn dochter in Leupegem, waarbij hij in 1937 was gaan wonen. Minne was dat jaar al overleden in Sint-Martens-Latem.

Valerius de Saedeleer, Een winterlandschap, 1927, oil on canvas

In 1902 raakten Améli’s ouders verstrikt in een groot schandaal, de Humbert-affaire. Haar moeder en vader werden de zondebokken van het verhaal en belaagd door woedende fraudeslachtoffers. Matisse’s schoonvader werd gearresteerd en zelf hij werd de enige kostwinner voor een gezin van zeven.

Thérèse Humbert was een boerendochter, zij huwde Gustave Humbert, een beroemd jurist, leraar rechten en staatsman. Ze beweerde een miljonair, Crawford genaamd, op een trein te hebben geholpen na een hartaanval en dat hij haar daarom begunstigde had gemaakt in zijn testament. In 81 zou hij overleden zijn en haar een erfenis hebben nagelaten. Ze beweerde ook dat twee neven, Henry en Robert, het testament aanvochten. Zij beweerde dat de documenten en de obligaties aan toonder in haar kluis werden bewaard. Ze verkreeg op die manier een enorme lening met erfenis als onderpand. Ze kocht voor haar en haar man een luxehuis in Parijs. Omwille van de geloofwaardigheid van haar verhaal schakelde ze ook advocaten en procureurs in om de neven voor de rechter te dagen. Verschilldende uitspraken steunden haar, waaronder die van het Hof van Cassatie. Ze vergaarde veel invloed, roem en rijkdom. Haar salon werd het centrum van sociale contacten. 20 jaar leefden ze in luxe. In 83 verscheen een sceptisch artikel in Le Matin, maar haar schoonvader, toen minister van justitie, steunde haar. Ze beweerde dat zij door de Crawfords werd gedwongen haar deel van de erfenis af te staan aan de Crédit Lyonnais. Na een langdurige rechtzaak, waarin haar twee broers zich voordeden als de vermeende neven van Crawford, oordeelde de rechtbank dat de afgesloten kluis in haar bezit moest blijven. Uiteindelijk ontdekte een ambtenaar bij de bank dat de vermeende staatsobligaties niet bestonden. Zij had een royaal pensioenplan opgesteld dat ze Rente Viagère noemde, om meer geld te bekomen voor het aflossen van de schulden. Er werd ontdekt dat het veronderstelde bedrag van de erfenis onvoldoende was om leningen en juridische kosten te dekken. In 1901 daagden haar schuldeisers haar voor de rechter en de kluis moest geopend worden. Die bevatte enkel oude kranten, een broeksknoop en een Italiaanse munt. Duizenden schuldeisers en investeerders gingen tenonder. De vader en moeder van Amélie werden de zondebokken. Matisse fungeerde zelf als advocaat om hun naam te zuiveren. Thérèse Humbert kreeg vijf jaar dwangarbeid, haar twee broers elk twee en drie jaar gevangenis, haar man vijf jaar. De intussen overleden schoonvader die minister van Justitie was, werd bij de slachtoffers ingedeeld. Tussen 1902 en 1903 had Matisse een sobere schilderstijl, gebaseerd op de vorm, mogelijk om verkoopbare werken te produceren in die tijd van ontbering.

Fauvisme als beweging duurde van 1904 tot 1908, onder leiding van Matisse en Derain, en hield drie tentoonstellingen. De schilderstijl zelf bleef nog bestaan na 1910. De eerste solotentoonstelling van Matisse was in 04, zonder veel succes. In de zomer had hij geschilderd in Saint-Tropez met Signac en Cross. In 05 werkte hij met Derain in Collioure, nu met meer platte vormen en beheerste lijnen, minder pointillistisch. De eerste expositie van de fauvisten was op de derde Salon d’Automne, ze namen de rol over van Salon des Indépendants. In het Grand Palais waren 1636 werken tentoongesteld van internationale kunstenaars, naast de retrospectieves van Ingres en Manet. De meeste aandacht ging naar de werken met felle kleuren in toetsen of vlakken, bijeengehangen: Armand Dayot, Léonce Benedite, Camoin, Derain, Matisse, Albert Marquet, Maurice de Vlaminck, Van Dongen, Rouault, Friesz, Puy en Valtat. Daartussen stonden beeldhouwwerken in tradionele stijl van Albert Marque, die kunstcriticus Vauxcelles bestempelde als “Donatello tussen de wilde beesten”. In een artikel in “Gil Blas” schreef hij over de “Vrouw met hoed” van Matisse “...haar het lot schijnt toebedeeld van een christelijke maagd, prijsgegeven aan de wilde beesten van het circus”. Zo onleende de groep hun naam aan de kritieken. De Franse president Loubet weigerde de opening te doen, uit schrik conservatieve kiezers kwijt te spelen. De reacties waren unamiem afwijzend. In de Figaro: “men heeft het publiek een pot verf in het gezicht gesmeten”. In de Journal de Rouen: “de barbaarse en naïeve maaksels van een kind dat speelt met een doos kleurkrijtjes die het voor de kerst heeft gekregen”. Maar “Vrouw met een hoed” werd door Gertrude en Leo Stein gekocht, en dat verbeterde het moraal van de schilder.

In 1906 had de beweging al afgedaan, maar Matisse maakte veel van zijn mooiste werken tussen 1906 en 1917. In 1906 reisde hij naar Algerije omwille van zijn oriëntalistische interesse. In 1910 bezocht hij een grote tentoonstelling over het islamisme in München, en reisde daarop twee maand in Spanje omwille van de Moorse kunst. Hij bezocht Marokko in 1912 en 13 en schilderde in Tangiers.

Matisse had een lange verbintenis met de kunstverzamelaar Sjtsjoekin. Sinds hij in 06 Picasso had ontmoet, zijn Matisse en Picasso vrienden en rivalen geworden. Hun werk was voor het eerst samengebracht op de Salon van Gertrude Stein. Ook de Amerikaanse vrienden van de Stein’s, de Cone-zussen Claribel en Etta, werden beschermers, die honderden schilderijen kochten. Op zaterdagavonden kwamen Matisse, Picasso, de Stein’s en vrienden samen in de Rue de Fleurus. Tot de bezoekers hoorden ook Braque, Derain, Max Jacob, Apollinaire, Laurencin en Henri Rousseau. Vrienden organiseerden en financieerden de niet-commerciële Académie Matisse in Parijs, waar Matisse lesgaf van 1907 to 1911. In 1912 en 13 bracht hij zeven maand in Marocco door, waaruit zijn oriëntalistische onderwerpen ontstaan. Met Léonide Massine bereidde hij “Le chant du rossignol” voor, een opera van Stravinsky. Zij zorgde voor de choreografie, hij voor decors, kostuums en gordijnen.

In 1917 verhuisde hij naar Nice, zijn werk onderging de toen typische “terugkeer naar de orde” en meer traditionalisme, zoals ook bij Picasso, Stravinsky en Derain. Eind jaren 20 werkte hij samen met Fransen, Nederlanders, Duitsers, Spanjaarden en Amerikanen. Ne 1930 was er een nieuwe kracht in zijn werken. “The dance II” werd een voorbode van zijn kniptechniek.

Amélie beëindigde hun huwelijk in 39 omwille van zijn affaire met een jonge Russische emigrante. Ze probeerde zelfmoord te plegen door een kogel in de borst te schieten, maar overleefde kogel zonder gevolgen en keerde terug naar Matisse “om de rest van zijn leven met hem samen te werken, zijn huishouden te runnen, de rekeningen te betalen, zijn correspondentie te typen, nauwgezette administratie bij te houden, te assisteren in de studio en zijn zakelijke aangelegenheden te coördineren”.

Toen in 40 de nazi’s Parijs binnenvielen was Matisse daar, maar hij slaagde erin naar Nice te reizen. Zijn zoon, galerijhouder in New York, smeekte hem te vluchten. Hij wou naar Brazilië trekken, maar besloot dan toch in Frankrijk te blijven. "Het leek me alsof ik zou deserteren. Als iedereen die enige waarde heeft Frankrijk verlaat, wat blijft er dan over van Frankrijk?" Tegenover de Franse “ontaarde kunst” waren de Duitsers milder dan in eigen land. Hij mocht er exposeren, samen met andere fauvisten, enkel joodse schilders mochten niet, ze werden uit alle musea en galerijen verwijderd. Alle exposanten dienden een eed te ondertekenen waarin zij hun “Arische” status bevestigden. Als graficus maakte hij zwarwitillustraties en litho’s.

In 41 werd kanker vastgesteld aan de twaalfvingerige darm. De operatie bracht complicaties, hij overleefde nipt en was drie maaand bedlegerig. In bed ontstond zijn nieuwe kunstvorm met papier en schaar de “découpage”. Hij knipte figuren uit vellen papier die door assistenten met gouache waren beschilderd. Toen in bescheiden formaat, later zal hij er muurschilderingen en kamergrote werken mee maken. Deze techniek had hij in 1919 reeds gebruikt voor de opera van Stravinsky. Hij had een studente verpleegster die voor hem zorgde, ze hadden een platonische relatie. In 44 verliet ze hem om in het klooster te gaan, soms vroeg Matisse haar nog om te exposeren. Voor haar schilderde hij voor de kapel in Vence, de Chapelle du rosaire, waar hij in 43 naartoe verhuisde. Zijn zoon Pierre in New York zat in het verzet en hielp Joodse en anti-nazi-kunstenaars om naar Amerika te ontsnappen. Zijn tentoonstelling “Artiesten in ballingschap” werd legendarisch. Amélie zat zes maand gevangen omdat ze typiste was bij het verzet. Zijn dochter Marguerite was door de Gestapo gevangen en bijna doodgemarteld, en werd op de trein gezet naar concentratiekamp Ravensbrück. Ze wist uit de trein te ontsnappen en overleefde in de bossen tot verzetstrijders haar vonden. Zijn student Rudolf Levy werd in Auschwitz vermoord.

In Vence produceerde hij zijn eerste kunstenaarsboek onder de titel “Jazz”, toen bedoeld als ontwerpen voor stencils. Zijn groot knipwerk “The sea” werd tentoongesteld op de Salon de Mai in 54 en was een succes. De ontwerpen voor de kapelramen, kazuifels en tabernakeldeuren voor de Chapelle du rosaire waren gemaakt met dergelijke knipsels.In 52 stichtte hij het Matisse museum in Le Cateau, met zijn werken. Zijn laatste creatief werk was het ontwerp voor een brandglasraam voor de Union church of Pocantico Hills, ten noorden van New York. De maquette hing aan de muur van zijn slaapkamer toen hij stierf aan een hartaanval in 54. Het raam werd voltooid in 56.

Henri Matisse, The pink studio, 1911, oil on canvas

Toen WO II was uitgebroken verhuisde hij naar Lviv. Na de bezetting van de Sovjet-unie kregen ze angst voor deportatie naar Siberië, hij meldde zich bij het Duitse hervestigingspersoneel, maar kreeg slechts een voorwaardelijke toestemming. Begin 1940 deporteerden de nazi’s hem naar een hervestigingskamp in Asch in de Sudeten. De slechte hygiënische omstandigheden daar zorgden ervoor dat de familie snel ziek werd. De zus van Jadwiga stierf er in maart 1940. Door diplomatieke interventie van het Vatikaan en de Italiaanse regering werd hij vrijgelaten en keerde de familie terug naar Krakau, waarna hij stierf aan tuberculose in 1946.

Józef Mehoffer, W parku, ca1910, oil on canvas

Hij diende als vrijwilliger in WO I, hij was minstens 25 jaar ouder dan andere soldaten. De vrouw van Kupka marcheerde een hele tijd mee, tot zij werd gearresteerd en teruggestuurd naar Parijs. Kupka verliet het front door bevriezing van zijn voet, ten gevolge van het water in de loopgraven. Vanaf 1919 werd hj financieel ondersteund door zijn vriend, industrieel en kunstverzamelaar Jindřich Waldes

In 1931 richtte hji Abstraction-Création mee op, stelde hij tentoon in het Museum of Modern Art in New York, en samen met Mucha inhet Jeu de paume in Parijs. In 46 was er een retrospectieve in Praag, hij bleef tot aan zijn dood in 57 exposeren in de Salon des Réalités Nouvelles.

František Kupka, Creation, 1911-12, oil on canvas

In 1895 splitste de Art Society in twee, de Society of Artists werd in Sydney opgericht door Ashton, Roberts, Streeton en anderen. Long sloot zich bij hen aan werd verkozen tot lid van de raad van de rebellengroep. In 1898 werd hij voorzitter van de Society of Arts. In 1903 was hij aktief bij de fusie van beide verenigingen tot de Royal Art Society of New South Wales. Toen die zich opnieuw opsplitste, sloot hij zich terug aan bij de Society of Artists.

Na 1895 week zijn stijl steeds meer af van de Heidelbergse School, wat leidde tot een nieuwe school van “Australisch heidendom”, met ook aanhangers in de literatuur. Hij schilderde in vloeiende patronen en zachte kleuren van de Art Nouveau-stijl, symbolistisch en decoratief, aansluitend op de Engelse esthetische beweging. Zijn beroemdste werk werd “The spirit of the plains” (1897), het werk toonde een droomachtig poëtisch landschap waarin een Griekse bosnimf een processie dansende brolga’s leidt. “Pan” (1898) werd door de Art Gallery of New South Wales aangekocht. In 1900 spaarde hij geld voor een vervolgstudie in Engeland. Zijn werk trok de aandacht van Julian Ashton, oprichter van de Julia Ashton Art School, in 1907 werd hij zijn assistent op de kunstacademie van Sydney.

Door de verkoop van zijn werken kon hij in 1910 een droom verwezenlijken, hij verhuisde naar Londen, leerde er etsen bij de Central School of Arts and Crafts en werd lid van de Royal Society of Painters, Etchers and Engravers. Zijn werk na 1910 bevat slechts een restant van de Australisch poëtische landschappen. In 1911 schreef hij zich in aan de kunstacademie van Kennington, en sloot zich aan bij de meer conservatieve stromingen in de Britse kunst. In 1912 bezocht hij Frankrijk, België en Nederland. Een kunsthandelaar in Sydney, Albers, bleef zijn werk verkopen. Tijdens WO I werd het transport en de verkoop ervan onregelmatig, hij raakte verarmd. Van 1913 to 1929 exposeerde hij af en toe bij de Royal Academy of Arts en kreeg er enige bekendheid, maar minder dan hij verdiende. In 1918 begon hij etsen aan de Central School of Arts and Crafts in Holborn. In 1920 werd hij verkozen tot lid van de Royal Society of Painters-Etchers and Engravers en ere-secretaris van de Society of Graphic Art.

In 1921 keerde hij terug naar Australiê en richtte mee de Australian Painters, Etchers and Engravers Society op. Van 1922 tot 1925 woonde hij terug in Engeland, toen hij weer naar Australië terugkeerde, werd hij voorzitter van de Society. In 1924 trouwde hij met een danseres, zelf beweerde hij in 1911 reeds met haar getrouwd te zijn. Ze vestigden zich in Lane Cove, in een caravan, en een altelier elders. Van 1933 tot 1949 was Long bestuurslid van de Art Gallery of New South Wales. Hij won twee maal de Wynne Prize, in 1938 en in 1940, bleef jaren lang directeur van de Society, en was kunstdocent. Hij was vijandig tegenover jongere avant-gardekunstenaars. In 1952 keerden hij en zijn vrouw terug naar Engeland, hij overleed er in 1955.

Sydney Long, the spirit of the plains, 1914, oil on canvas

Edward Reginald Frampton, Flora alpina

Marcel Jefferys, Les barques, oil on panel

In WO I sneuvelde zijn oudste zoon aan boord van de HMS Bulwark. Hij vulde zijn ydillisch werk “Clio and the children” toen aan door de figuur van de muze te beschilderen met rode verf als bloed. Sims vond dat de onschuld van toekomstige generaties was geschonden, de geschiedenis kon niet langer worden voorgesteld als een wijze godin. In februari 1917 exposeerde hj een reeks die de zeven sacramenten van de Kerk uitbeeldden, volgens zijn zoon wist niemand hoe erop te reageren, hun huidige locatie is onbekend. In 1918 schilderde hij in Frankrijk als officiële oorlogskunstenaar een reeks verwoeste landschappen. De christelijke kruisiging staat vaak symbool in de werken. In “Greater love hath no man” (1916) hangt zijn zoon aan het kruis, met eronder de familieleden. In 1920 werd hij ironisch genoeg benoemd tot hoofd van de “Royal Academy Schools”. Een portret van George V werd door de koning afgewezen als te frivool geschilderd. Hoewel de afspraak was het niet tentoon te stellen, exposeerde hij het toch enkele maanden in New York en keerde het daaropvolgend jaar terug om portretten te schilderen. Doordat zijn landurige afwezigheid op de Academie ter discussie werd gesteld, koos hij ervoor ontslag te nemen. Ter compensatie verwierf de Academie het portret opnieuw. Het werk werd in de verbrandingsketel van Burlington House gegooid.

In 1925 kreeg hij opdracht bij te dragen aan een reeks historische schilderijen voor het Palace of Westminster in Londen. Zijn bijdrage “King John assents to Magna Carta werd onthuld in 27 en kreeg kritiek voor zijn “eigenaardigheden”. Er werd verondersteld dat Vivienne Jeudwine een minnares was. Toen deze affaire eindigde, was hij vervreemd van zijn vrouw. In 26 was zijn huwelijk doods, toen hij een reeks buitenlandse reizen begon en lange periodes als gast bij vrienden. Hij liet zijn portretskunst en figuratieve kunst achter zich en schakelde over naar zeer geabstraheerde spirituële kunst. Critici vergeleken zijn werken met El Greco, William Blake, Kandinsky en Italiaanse futuristen. In 28 schreef hij over zijn “acute geestelijke nood”. Enige weken voor de tentoonstelling van zes van zijn “Spiritual Ideas” op de Royal Academy pleegde hij zelfmoord door in de rivier de Tweed in Schotland te springen, van de Leaderfoot-viaduct met stenen in zijn zakken. De zes werken werden gebombardeerd tot symptomen van zijn toestand en werden daarom tentoongesteld, ze werden “zonder twijfel de grootste sensatie” van de tentoonstelling Carnegie International. Een criticus van de Sunday Times schreef dat aanhoudende slapeloosheid kan leiden tot daden waar men niet verantwoordelijk voor is, wat niet betekent dat hij krankzinnig is. Hij vond zijn laatste werken zijn mooiste, de verdenking een onverdiende belediging. Posthuum werd een essay van Sims gepubliceerd. “Ik wilde onderwerpen van tederheid en bescherming behandelen, een God van liefde visualiseren. (...) De werkelijke God, de God die onze rede erkent, is wreed, verdraagt ​​oorlog, schept de hartstochten, vervult de mensen met onmenselijkheid zodat ze elkaar en de dieren lijden toebrengen, en spoort de dieren aan om elkaars levende vlees te verslinden, wat vreselijke, langdurige pijnen veroorzaakt. (...) Hoe kunnen we schrijven over, of de symbolen tekenen van, een weldadige God?”

Ook later werd het idee herhaald van “een ernstig gestoorde geest”. Zonder enige vorm van bewijs werd zelfs schizofrenie gesuggereerd. Door anderen werden de laatste werken gezien als de krachtigste en meest originele uit zijn hele carrière. In 1965 heeft het Cleveland Museum of Art “Here I am” afgestoten, niemand weet waar het zich nu bevindt.

Charles Sims, The fountain, 1907

In 1923 trok Roerich met zijn vrouw en zijn zoon Yuri naar de Himalaya en vestigde zich aanvankelijk in Darjeeling, in het huis waar de 13e Dalai Lama had verbleven tijdens zijn ballingschap in India (voor de Britten). Roerich bracht zijn tijd door met het schilderen van de Himalaya, en van bezoekers en invloedrijke Tibetanen. In 1924 keerde hij terug naar Amerika, vestigde zich in New York city. Ze richtten er verschillende instellingen op, “Cor Ardens” (vlammend hart), “Corona Mundi” (kroon van de wereld), om wereldwijd kunstenaars te verenigen, het “Master Institute of United Arts”, een kunstacademie, en de Agni Yoga Society, de thuisbasis voor het eerste Roerich-museum.

Roerich vertrok met zijn zoon George, die 28 Aziatische talen sprak, en zes vrienden, voor een vijf jaar durende expeditie naar Sikkim, Punjab, Kasjmir, Ladakh, het Karakoram-gebergte, Khotan, Kasjgar, Kara Shar, Ürümchi, Irtysh, het Altajgebergte, de Oyrot-regio van Mongolië, de Centrale Gobi, Kansu, Tsaidam en Tibet, met een omweg door Siberië naar Moskou in 1926. De bolsjewieken steunden hem logistiek, maar wilden niemand meesturen. Ze waren het niet eens met zijn project, de “Heilige Unie van het Oosten”, een soort spiritueel coöperatief van boeddhistische volkeren in Binnen-Azië onder het patronaat van bolsjewistisch Rusland. Roerich zag zich eveneens als een soort ambassadeur van het westerse boeddhisme. Voor de media was het voorgeschoteld als een artistieke en wetenschappelijke onderneming. In Tibet werden ze aangevallen, waardoor er geen contact was in de zomer van 1927 en in juni 28. Ze werden met geweld gestopt door de Tibetaanse authoriteiten en vijf maand gevangen gezet in tenten in de vrieskou met karige rantsoenen, waardoor vijf leden stierven. In 28 mochten ze Tibet verlaten en vestigden zich in India, waar ze een onderzoekscentrum stichtten, het Himalayan Research Institute.

In 1929 werd hij genomineerd voor de Nobelprijs voor de vrede, alsook nog twee nominaties in 1932 en 35. Zijn zorg voor vreden resulteerde in het “Pax Cultura”, een soort Rode Kruis voor kunst een cultuur. In april 1935 werd in het Witte Huis het “Roerich Pact” ondertekend, een internationale bescherming van cultureel erfgoed. Hun eerste internationale conferentie was in Brugge in 1931.

In 1934-35 sponserde het Amerikaanse ministerie voor landbouw een expeditie van Roerich, met zijn vrouw en wetenschappers, voor het onderzoek naar planten tegen bodemerosie, naar Mantsjoerije en het Chinese vasteland. In 1934 verkenden ze het Grote Khingan-gebergte en het Bargan-plateau. In 35 delen van Binnen-Mongolië. Ondanks Roerich’s vredesactivisme had Amerika wapens en steun geleverd voor opstand in Mongolië. Tijdens WO II vertoefde hij in India, hij schilderde erRussische epische helden- en heiligenthema’s. In 42 ontving hij Nehru en zijn dochter Indira Gandhi om te praten over Indisch-Russische culturele samenwerking.

In 1942 werd in New York de Amerikaans-Russische Culturele Associatie (ARCA) opgericht, met Hemingway, Rockwell Kent, Charlie Chaplin, Emil Cooper, Koussevitzky en Tereshchenko. Hij correspondeerde uitgebreid met Henry Wallace, kandidaat van de “Progressive Party” voor het presidentschap van de VS in 48. Roerich stierf in 1947 in Kullu en werd gecremeerd. Er is een Roerich-museum in New York en in Moskou. Er zijn ook tal van verenigingen die zijn theosofische leringen wereldwijd blijven promoten.

Nicholas Roerich, The night of the morning (Equus aeternus serie), 1918, oil on panel

Met de steun van de beurs van Prins Ogiński studeerde Čiurlionis van 1894 tot 1899 piano en compositie aan het Muziekinstituut van Warschau. Hij studeerde piano onder leiding van Antoni Sygietyński en compositie onder leiding van de componist Zygmunt Noskowski. Hier ontmoette hij de toekomstige Poolse componist en directeur van het Conservatorium van Warschau, Eugeniusz Morawski-Dąbrowa. Samen bespraken ze muziek en schilderijen, bekritiseerden ze elkaars composities en gingen op vakantie bij Morawski's ouders in Zakroczym. Daar ontmoette hij de zus van zijn vriend, Maria Morawska. Haar vader, die de liefde van zijn jonge dochter voor de kunstenaar opmerkte, greep in en trouwde Maria uit met een weduwnaar. Čiurlionis begroef zich in zijn werk: hij schreef preludes, fuga's, canons en variatiecycli voor piano. Voor zijn afstuderen in 1899 schreef hij een cantate voor gemengd koor en symfonieorkest, en behaalde het diploma compositie. Hij sloeg het aanbod af om orkestleider te worden van het Lublin Music Society Choir en bleef componeren, n 1900 voltooide hij zijn eerste symfonisch gedicht "In het bos". Na de goedkeuring en verdere beurs van M. Ogiński te hebben ontvangen, schreef Čiurlionis zich in aan het conservatorium van Leipzig van 1901 tot 1902. Daar kreeg hij les in compositie en muziektheorie, evenals orgel en piano. Hoewel hij de Duitse taal niet machtig was, schreef hij zich in voor lessen esthetiek, geschiedenis en psychologie. Uit brieven blijkt dat hij zich erg eenzaam voelde in Leipzig en terug wilde keren naar Druskininkai.

In Leipzig creëerde hij de symfonische ouverture "Kęstutis". Omdat hij niet naar huis kon terugkeren, begon hij in zijn vrije tijd te tekenen. De plotselinge dood van M. Ogiński en de verstoorde financiële steun maakten het moeilijker om zijn studie aan het conservatorium af te ronden, maar hij slaagde erin de lerarenlicentie van het conservatorium van Leipzig te behalen. Čiurlionis keerde in 1902 terug naar Warschau en ging er naar de Tekenschool, waar hij tekenles kreeg van Jan Kauzik. Hij moest als privéleraar muziek werken om zichzelf en zijn broers, die ook in Warschau studeerden, te onderhouden. Vanwege zijn sterke besluit om te gaan schilderen, weigerde hij les te geven aan het Muziekinstituut van Warschau. In 1903 schilderde hij de cyclus van zeven schilderijen "Begrafenissymfonie" en begon aan zijn tweede symfonisch gedicht "De Zee". Hij zette zijn schilderstudies voort aan de School voor Schone Kunsten in Warschau van 1904 tot 1906. Zijn belangrijkste leraar in Warschau was de symbolistische schilder Kazimierz Stabrowski, die ook de oprichter was van de eerste loges van de Theosofische Vereniging in Polen en aan Čiurlionis een interesse in theosofie en andere esoterische onderwerpen doorgaf. Op de school kreeg hij les in tekenen van Karol Tichy en Konrad Krzyżanowski, beeldhouwen van Xawery Dunikowski, schilderen van Ferdynand Ruszczyc en ging hij naar de georganiseerde plein-air sessies. In 1904 toonde hij 19 van zijn werken (glas-in-loodprojecten, cyclus van 6 schilderijen "De Storm", boekomslagen) in de privétentoonstelling van de school. In 1905 hield Čiurlionis een tentoonstelling waar hij de cyclus van 10 schilderijen "Fantasieën" liet zien. In hetzelfde jaar nam hij ook deel aan de eerste jaarlijkse tentoonstelling van de Kunstacademie van Warschau.

Terwijl hij als privé-muziekleraar werkte, maakte hij kennis met de familie van Wolmans, die al snel zijn vrienden werden. Hij had een bijzonder warme band met Bronisława Wolman, die Čiurlionis' schilderijen sponsorde. Als dank schonk Čiurlionis haar talloze schilderijen, waaronder "Vriendschap" (1906/1907). In 1905 nodigde Wolman Čiurlionis met een paar van zijn vrienden uit naar de badplaats Anapa, nabij de Zwarte Zee. Hier reisde Čiurlionis door de Kaukasus, schilderde en fotografeerde. Wolman gaf hem geld voor zijn reis door Europa, hij bezocht Praag, Dresden, Neurenberg, München en Wenen. In 1906 toonde hij zijn werken op de tentoonstelling van de School voor Schone Kunsten van Warschau in Sint-Petersburg (de cycli "De Schepping van de Wereld", "De Dag", "De Storm" en andere creaties). Er verschenen artikels in de pers over hem. Toen hij in 1907 de uitnodiging ontving om deel te nemen aan de eerste tentoonstelling van Litouwse kunst in het Vileišis Paleis in Vilnius, stuurde hij zijn schilderijen (33 schilderijen afgebeeld) en hielp hij ook bij de organisatie ervan. Kort na deze gebeurtenis werd de Litouwse Kunstvereniging opgericht, en Čiurlionis was een van de 19 oprichters.

In 1907 verhuisde hij naar Vilnius, waar hij woonde en zich actief bezighield met cultuur. Hij werd verkozen tot bestuurslid van de Litouwse Kunstvereniging en was koorleider van het koor "Vilniaus kanklės". Tijdens zijn bezoek aan de generale repetitie van "Blinda" van Gabrielius Landsbergis-Žemkalnis ontmoette hij de schrijfster Sofija Kymantaitė (1886–1958). Samen met haar en de Litouwse Kunstvereniging bereidden ze de Tweede Tentoonstelling van Litouwse Kunst voor en bespraken ze de oprichting van het "Volkspaleis" (kunstmuseum ). Samen met Sofija, zijn verloofde, gingen ze in 1908 naar Palanga, en in 1909 trouwden ze.

In een poging bekender te worden, volgde Čiurlionis het advies van zijn vrienden op en vertrok in 1908 naar Sint-Petersburg. Hier ontmoette hij Mstislav Dobuzhinsky, die de Litouwse kunstenaar introduceerde bij de Russische Kunstenaarsvereniging. Om genoeg geld te hebben, moest hij opnieuw privé-muziekleraar worden. Tijdens zijn verblijf in Sint-Petersburg vergat Čiurlionis Litouwen niet: hij stelde voor om een muziekafdeling op te richten bij de Litouwse Kunstvereniging, stuurde geharmoniseerde volksliederen naar het koor "Vilniaus kanklės" en schreef samen met Sofija muziek voor hun opera "Jūratė". In Sint-Petersburg werden de schilderijen van Čiurlionis tentoongesteld op de Salontentoonstelling, op de zesde tentoonstelling van de Russische Kunstenaarsvereniging. Enkele van zijn schilderijen stuurde hij ook naar de eerste voorjaarstentoonstelling van de Kunstenaarsvereniging in Vilnius en naar de dertiende tentoonstelling van de Vereniging voor Kunstliefhebbers, de "Sztuka" in Krakau . In maart 1909 keerden Sofija en MK Čiurlionis terug naar Litouwen, en aan het einde van het jaar vertrok MK Čiurlionis opnieuw naar Sint-Petersburg.

Constant werk zonder pauzes en materiële ontberingen, vermoeiden Čiurlionis. Sofija merkte dat hij zich vreemd gedroeg op kerstavond en bracht hem naar de neuropatholoog en psychiater V. Bechterev, die bij hem een burn-out diagnosticeerde. In 1910 keerden beiden terug naar Druskininkai, later werd Čiurlionis opgenomen in een kuuroord in Polen. Terwijl hij herstelde, werd zijn enige dochter - Danutė - geboren. In 1911 ging hij wandelen en liep longontsteking op en stierf op 10 april 1911 op 35-jarige leeftijd. Hij werd begraven op de Rasos-begraafplaats in Vilnius. Hij heeft zijn dochter Danutė nooit meer gezien.

Čiurlionis is de grondlegger van de Litouwse professionele muziek. Het precieze aantal composities van Čiurlionis is onbekend – een aanzienlijk deel van zijn manuscripten is niet bewaard gebleven, waaronder de manuscripten die tijdens de oorlog in brand zijn gestoken. De manuscripten die we vandaag de dag nog hebben, omvatten schetsen, ruwe versies en fragmenten van zijn muzikale ideeën. De aard van het archief was bepalend voor het feit dat zijn werken pas honderd jaar na de dood van de componist werden gepubliceerd. Tegenwoordig omvat het archief bijna 400 composities.

Mikalojus Čiurlionis, Angels (paradise), 1909, tempera on cardboard

Albert Marquet, Le port des Sables-d'Olonne, 1921, oil on canvas

Maurice de Vlaminck, Le Seine à Chatou,1906, oil on canvas

Tijdens WO II werd hem als emigrant verboden om Duitsland te verlaten, ze moesten zich elke week twee keer bij de politie melden, de Zweedse ambassade verlengde telkens hun paspoorten. Het naziregime maakte hem arm, zijn publiek was elke interesse verloren, tegen het einde van de oorlog was hij ziek en in bittere armoede. Hij stierf in mei 45, zijn vrouw pleegde zelfmoord in juni. Zijn laatste wil werd vervuld dat al zijn werken naar de Kunstacademie van Leningrad werden gestuurd. (Sint-Petersburg heette Petrograd in WO I, vanaf 1924 Leningrad, vanaf 1991 terug Sint-Petersburg.)

Konstantin Gorbatov, De onzichtbare stad van Kitezh, 1913, oil on canvas

In 1914 verhuisde Gabrielle naar Zwitserland, Kandinsky keerde echter naar Rusland terug, hun relatie verslechterde. In 1817 huwde Kandinsky met een Russiche vrouw. Münter legde het schilderen neer door de ontgoocheling en nam het schilderen pas terug op eind jaren 20, toen zij samen met Johannes Eichner naar Duitsland was teruggekeerd. In de jaren 30 werd de modernistische beweging veroordeeld door het naziregime. Gabrielle liet alle werken van Kandinsky, zijzelf en andere leden van Der blaue Reiter naar haar huis vervoeren waar ze ze verborg tijdens WO II. Ondanks tal van huiszoekingen hebben ze die nooit gevonden. Op haar tachtigste schonk ze haar collectie, met meer dan 80 schilderijen en 330 tekeningen, aan de Städtische Galerie in München. In 56 ontving ze enkele prijzen en in 61 stelde ze voor het eerst tentoon in de VS. De stichting Gabrielle Münter en Johannes Eichner werd opgericht. Ze woonde de rest van haar leven in Murnau en reisde op en af naar München. Ze overleed in Murnau in 1962.

Gabriele Münter, Gehöft in Murnau (Holzhauer), 1909, öl auf Malpappe

In 1905 begon hij tentoon te stellen op de Salon d’Automne, bij Matisse, Derain, Marquet, de Vlaminck, Camoin en Puy, waar ze de wilde beesten werden genoemd. Hij was ook kortstondig lid van Die Brücke. In 1906, toen nog bij zijn vrouw, verhuisden ze naar Montmartre, waar ze bevriend werden met de kring rond Picasso en zijn vriendin Fernande Olivier. Hij gaf les aan de Académie Vitti in 1912. Naast geld voor zijn werken verdiende hij ook met satirische schetsen voor de krant Revue Blanche, alsook met het organiseren van kostuumfeesten in Montparnasse, waarvoor men entree betaalde. Via zijn partner Lea Alvin kreeg hij een stevige reputatie in de hogere klassen, en werd hij een modieuze portretschilder. Hij schreef “Het belangrijkste is om de vrouwen te verlengen en vooral om ze slank te maken. Daarna rest alleen nog hun juwelen te vergroten. Ze zijn verrukt.” In zijn later werk werd hij commercieel, zoals een portret van Brigitte Bardot (1959) in een klein zwart jurkje. Vanaf 1959 woonde hij in Monaco.

Kees Van Dongen, l'Ânier de Scheveningen, 1912, oil on canvas

In 1905 bracht een werk van Matisse, Luxe, calme et volupté (naar een lied van Duparc) op het Salon des Independents, Dufy naar het fauvisme. Hij schilderde naar de norm van het fauvisme tot hij vanaf 1909 meer beïnvloed raakte door het werk van Cézanne. In 1920, na zijn kubisme, kreeg hij zijn eigen typische stijl, met dunne kleurlagen, snelle schetsmatige stroken, een verkort perspectief, ook stenografisch genoemd. Met aquarellen en olieverf beeldde hij zeilboten, zeezichten en bijeenkomsten. Voor de internationale tentoonstelling in Parijs in 1937 maakte hij een groot werk “La Fée Electricité”, in olieverf op multiplex. Hji had ook reputatie als illustrator en commercieel kunstenaar, maakte muurschilderingen op openbare gebouwen, wandtapijten en keramische ontwerpen. Zijn illustraties stonden onder andere in boeken van Apollinaire, Mallarmé en Gide. Na 1912 ontwierp hij textielpatronen voor Bianchini-Ferier, hij ontwierp veel kledij, samen met Paul Poiret. Hij stelde schilderijen tentoon op de jaarlijkse Salon des Tuileries in Parijs eind jaren 40, begin 50. In 1950 kreeg hij problemen met zijn hand als gevolg van reumatische artritis. Hij volgde een succesvolle experimentele behandeling in Boston met cortisone en corticotropine.In 1952 kreeg hij de hoofdprijs op de Biënnale van Venetië. In 1953 stierf hij ten gevolge van darmbloedingen, wellicht het gevolg van de blijvende behandeling.

Raoul Dufy, La foire aux oignons, 1907, oil on canvas

Witold Wojtkiewicz, Abduction of a princess (Porwanie królewny), 1908, tempera op doek

Charles Camoin (1879-1965) werd geboren in Marseille, als jongste van vier kinderen. Zijn vader had een schilder- en decoratiebedrijf "Camoin Jeune". In 1885 stierf zijn vader, de kinderen kwamen onder voogdij van een oom en woonden afwisselend in Marseille en in Parijs. In 1895 volgde hij tekenlessen aan de École Des Beaux-Arts In Marseille, en in 98 bij de Beaux-Arts in Parijs, onder Moreau, die echter al spoedig daarop overleed. Daar leerde hij Marquet kennen, Matisse en Manguin. Met hen verliet hij de academie die nu onder Cormon kwam, veel academischer dan Moreau. Ze schreven zich in bij een vrij Atelier, de Académie Camillo. In 1900 moest hij vertrekken om drie jaar legerdienst te doen. Toen hij in 1901 in Aix-en-Provence gelegerd was, belde hij aan bij Cézanne, die hem uitnodigde voor zondagse lunches bij de dichters Larguier en Aurence. Ze bleven met elkaar corresponderen en Camoin bezocht hem later nog diverse keren, hij mocht ook zijn schildersessies bijwonen.

Na zijn dienst in 1903 vestigde hij zich in Parijs en exposeerde op de Salon Des Indépendants en de Salon D'Automne. Hij sloot zich aan bij de groep schilders met Matisse, Manguin, Marquet en Jean Puy, ze exposeerden in de galerij van Berthe Weill waar hij de best verkochte schilder was. Hij reisde door Zuid-Frankrijk, in 1904 naar Rome, Napels en Capri. De staat kocht twee weken, Signac kocht een werk. Op de Salon D'Automne van 1905 hing Camoin met Matisse, Manguin, Marquet, Derain en de Vlaminck, samen in een ruimte die door het publiek de kooi van wilde dieren werd genoemd. In de zomer had hij geschilderd met Manguin en Marquet in Saint-Tropez. In 1908 had hij zijn eerste solotentoonstelling in de galerij van Kahnweiler. Hij sloot een contract met de Duitse kunsthandelaar Schames, wat verklaart waarom zijn werk zo vroeg bekend was bij Duitse expressionisten als August Macke. In 1908 werd hij meer expressionistisch, gebruikte opnieuw zwart en had minder aandacht voor detail of structuur, méér voor zijn penseelstreken. Hij bleef close met Matisse en Marquet, en verzette zich tegen het kubisme. Hij begon zijn relatie met de schilder Émilie Charmy, ze reisden samen naar Corsica. Na de breuk met zijn vriend ging hij in 1912-13 de winter doorbrengen bij Matisse in Tanger. Hij schilderde er landschappen, maar was nooit echt een oriëntalist. Daarna woonde hij in Zuid-Frankrijk. In galerij Druet had hij een solotentoonstelling met zestig werken. In juni sneed Camoin een zestigtal van zijn doeken in stukken en gooide ze weg. Een voddenraper viste ze echter uit de vuilbakken en ze werden hersamengesteld en doorverkocht op de rommelmarkt. Er kwam een rechtszaak waarbij voor de kant van de schilder werd gekozen.

Toen WO I was uitgebroken werd hij als brancardier naar de Vogezen gestuurd. In 1916 moest hij camoeflagedoeken schilderen. Na de oorlog pakte hij met moeite het schilderen terug op. Hij huwde Charlotte Prost (Lola) in 1920. In 33 kregen ze een dochter. Met Matisse bezocht hij de bejaarde Renoir. Camoin probeerde erna de schoonheid van zijn penseelwerk te bereiken. Hij verkocht zijn werken in diverse galerijen, zonder exclusief contract. Hji bleef ook exposeren op de Salon D'Automne, de Salon Des Indépendants evenals de Salon Des Tuileries. Hij verdeelde zijn leven tussen Montmartre en Zuid-Frankrijk. In Saint-Tropez bezocht hij regelmatig kleine artistieke kringen, bleef corresponderen met Matisse en had ook contact met Bonnard. Hij reisde weinig, uitgezonderd naar de VS in 1961 voor een overzichtstentoonstelling in de Hammer-galerijen. Hij ontving het Legioen van Eer in 55 en de grote prijs op de biënnale van Menton. Hij stierf als laatste van de fauves in 65 en werd begraven in Marseille, waar het museum in 66 en grote retrospectieve hield.

Charles Camoin, Vue de Saint-Tropez, ca 1939-40, oil on canvas

Derain werd geboren in 1880 in Chatou, net buiten Parijs. Zijn eerste schilderlessen waren bij La Noé in zijn tienerjaren. In 1898 studeerde hij voor ingenieur en volgde daarbij ook schilderlessen bij Eugène Carrière, waar hij Matisse leerde kennen. In 1900 deelde hij een atelier met hem. Van 1901 tot 1904 moest hij militaire dienst doen. Matisse overtuigde de ouders van Derain om zijn carrière als ingenieur op te geven en zich volledig aan het schilderen te wijten. Hij ging lesvolgen aan de Académie Julian. In 1905 schilderde hij met Matisse in Collioure en ze stelden hun werk tentoon op de Salon d'Automne.

In 1906 stuurde kunsthandelaar Vollard hem naar Londen voor een serie schilderijen van de stad. Hij bezocht er het “Negro museum” en kwam in de ban van Afrikaanse maskers. Hij was een van de eersten die tribale Afrikaanse kunst begon te verzamelen en was wellicht de aanstoot voor dergelijke interese bij Braque en Picasso.

In 1907 kocht kunsthandelaar Kahnweiler Derain’s volledige atelier, wat hem financiële zekerheid gaf. Hij experimenteerde met steensculpturen en ging in Montmartre wonen om dichter bij Picasso en andere vrienden te wonen. Daar schakelde hij van zijn felle kleuren over op meer gedempte, onder invloed van de werken van Cézanne en het kubisme, en maakte ook houtsneden. Hij stelde werken tentoon bij de Neue Künstlervereinigung in München in 1910, in 1912 bij de secessionistische Der Blaue Reiter en in 1913 bij de Armory Show in New York. In de periode 1911-14 werden zijn kleuren beperkter en vormen soberder.

In 1914 werd hij gemobiliseerd voor de oorlog, tot hij in 1919 werd vrijgesteld. Na de oorlog werd hj bekend als de leider van het neoclassicisme met Griekse figuren, zijn spontaniteit en impulsiviteit verdwenen. Hij ontwierp voor het ballet van Diaghilev en begon een uitvoerige carrière als decorontwerper voor baletten. Hij kreeg de carnegie-prijs voor zijn werk en begon te exposeren in Londen, Berlijn, Frankfurt, Düsseldorf , New York City en Cincinnati. Tijdens de 2de wereldoorlog woonde hij in Parijs en werd door de Nazi-Duitsers erg gewaardeerd. Hij maakte deel uit van de groep schilders die de tentoonstelling van de beeldhouwer Arno Bréker bezochten in Berlijn. Na de bevrijding werd hij daardoor als collaborateur gekenmerkt. Hij hield zich dan vooral met beeldhouwen bezig. In 53 kreeg hij een ooginfectie waar hij nooit helemaal van herstelde. Hij stierf in 1954 in Garches ten gevolge van een aanrijding.

André Derain, Le séchage des voiles, 1905

In 1917 was hij uitgenodigd in Davos, hij bezocht er de tentoonstelling van Hodler, maar keerde na tien dagen terug naar Berlijn door de kou. Een vriend en mentor, Botho Graef, stierf en Kirchner keerde terug naar Davos voor een behandeling bij Dr Spengler. Om voortdurende controle te beletten verhuisde hij in de zomer naar Reuschhut op de Stafelalp. Hij bleef last hebben van depressies, pijn en verlamming. Hij maakte er heel veel schilderijen. Daarna was hij opgenomen in het Bellevue Sanatorium bij Ludwig Binswanger in Kreuzlingen, waar hij bleef schilderen. In 1918 bekwam hij een verblijfsvergunning in Frauenkirch Davos en huurde er een kamer waarin hij eigen gesneden meubels plaatste. Hij overwon zijn ziekte en de morfine werd afgebouwd. In 1919-20 verbeterde hij snel en bleef doorwerken. Hij had tentonstellingen in Duitsland en Zwitserland, zijn reputatie steeg. In 1921 had hij een grote retrospectieve in Berlijn. Zijn vader overleed. Hij ontmoette Nina Hard in Zürich, die zijn belangrijkste model werd. Hij maakte ontwerpen voor tapijten. In 1923 verhuisden ze naar een gekocht huis in Wildboden, met zicht op Frauenkirch en de Stafelalp. In 1925 werd hij bevriend met de schilder Müller. Hermann Schere richtte in Bazel een nieuwe kunstgroep op, “Rot-blau”, met Albert Müller, Paul Camenisch en Hans Schiess, onder leiding van Kirchner. Eind 25 maakte hij een tournee in Duitsland, maar weigerde met Schmodt-Rotluff een nieuwe groep te vormen. In 1926 stierf zijn vriend Albert Müller en diens vrouw aan tyfus. In 27 hield hij voor hem een herdenkingstentoonstelling naast een eigen expositie in Davos. Zijn stijl werd steeds abstracter. In 29 werd hij gedwongen afstand te nemen van Rot-blau. In 1930 had hij gezondheidsproblemen ten gevolge van roken en in 31 werd hij geopereerd aan een vermoedelijke tumor. In 31 werd hij lid van de Pruissische Academie van Beeldende Kunsten in Berlijn.

Toen de nazi’s de macht hadden gegrepen in 33, kon hij geen werk meer verkopen. In 34 bezocht hij Bern en Zürich en ontmoette Paul Klee. In 1937 vond de “Die Ausstellung Entartete Kunst” plaats, 650 werken werden uit de musea gehaald, er waren 25 werken van Kirchner. De dubbelzinnige tentoonstelling was deels een tegenhanger van de tentoonstelling “Große Deutsche Kunstausstellung”, waar Hitler de jury had ontslagen en vervangen omdat Goebbels en zijn aanhangers wel voor Nolde, Barlach en Heckel waren. Deels was het ook om terug in de gratie te komen van Hitler. In zes weken waren er een miljoen bezoekers. Naast Kirchner waren er werken van Georg Grosz, Paul Klee, Georg Kolbe, Wilhelm Lehmbruck, Franz Marc, Emil Nolde, Otto Dix, Willi Baumeister, Kurt Schwitters en nog anderen. Later gaf Goebbels opdracht aan Ziegler voor een commissie van 5 personen, die in totaal 5238 werken uit staatscollecties haalden wegens “gedegenereerd”. Musea werden verder “gezuiverd”. Ziegler confisqueerde en exposeerde ook werken van buitenlandse kunstenaars, zoals Pablo Picasso, Jean Metzinger, Albert Gleizes, Grant Wood, Piet Mondriaan, Marc Chagall en Wassily Kandinsky . Hitler vond het culturele desintegratie en vernietigend voor het Duitse gevoel, de werkelijkheidszin verwarrend, plus een gebrek aan artistieke vaardigheid. Boekverbrandingen werden georganiseerd en kunstenaars ontslagen.

Kirchner werd uit de Kunstacademie van Berlijn gezet. Hij organiseerde zelf een expositie in Bazel, gemengd onthaald. In 38 werd hij steeds meer overstuur door het nazisme, nadat Oostenrijk was aangehecht, kreeg hij schrik voor Zwitserland. Hij stierf ten gevolge van een schotwond, door nieuw DNA-onderzoek zijn er twijfels of het zelfmoord was.

Ernst Kirchner, Davos im Winter, Davos im Schnee, 1931, oil on canvas

In 1897 begon hij de schilderen onder symbolistische invloed, bijvoorbeeld landschappen in groen en violet. Naast zijn bewondering voor El Greco leerde hij het werk kennen van Rossetti, Steinlen, Toulouse-Lautrec en Munch. In 1900 kwam hij voor het eerst in Parijs en werd er bevriend met de dichter Max Jacob, ze deelden een appartement. Max sliep er ‘s nachts, Picasso overdag. Ze leefden in armoede, kou en wanhoop. Veel van zijn werk werd verbrand om de kamer op te warmen. In 1901 ging hij in Parijs wonen, met een anarchistische vriend richtte hij het tijdschrift “Arte Joven” op (jonge kunst), Picasso maakte de cartoons over armoede. De periode van 1901 tot 1904 wordt zijn blauwe periode genoemd, hoofdzakelijk in blauw tot turquoise, met sombere taferelen, in dezelfde stijl als van het werk “Spaanse muzikanten” van Émile Bernard uit 1897.

De zogenaamde roze periode (1904-1906) is een lichtere stijl, meer omlijning, vaak met zwier, lichtere onderwerpen zoals circuspersonages (saltimbanques), met warme bruinen, roze of oranje. In 1904 werd Fernande Olivier zijn minnares. In 1905 werd Picasso de favoriet van de kunstverzamelaars Leo en Gertrude Stein. Gertrude stelde hem tentoon op haar Salon, waar hij Matisse ontmoette, een levenslange vriend en ook rivaal. De Stein’s stelden hem ook aan Amerikaanse kunstverzamelaars voor. In 1907 sloot hij zich aan bij de kunstgalerij van Kahnweiler. Die werd later een voorvechter van het gezamenlijk kubisme van Picasso, Braque en Gris.

Van 1907 tot 1909 was Picasso’s eerste kubisme, toen nog een mild kubisme waarbij de vlakken overal over het werk worden verspreid. Het was sterk beïnvloed door etnische Afrikaanse en Iberische kunst. Het eerste werk was “Les demoiselles d’Avignon”, de gezichten rechts werden herschilderd onder Afrikaanse inspiratie. De algemene reactie op het werk was schok en afkeer, ook bij Matisse.

Van 1909 tot 1912 was de tijd van zijn meer uitgesproken kubisme, ook analytisch kubisme genaamd. De werken van Braque in die tijd toonden veel overeenkomst. In Parijs was hij brevriend met Breton, Apollinaire, Jarry en Stein. Apollinaire werd verdacht van de diefstal van de Mona Lisa uit het Louvre, vanwege zijn verleden van eerdere kunstdiefstallen. Die beschuldigde dan weer Picasso, omdat hij toen gestolen kunstwerken had gekocht. Om niet naar Spanje gedeporteerd te worden ontkende Picasso Apollinaire ooit te hebben ontmoet. Later werden beiden vrijgesproken.

Het strenge kubisme, synthetisch kubisme of kristalkubisme genoemd, liep van 1912 tot 1919. Ook collages werden gebruikt, vaak met uitgeknipt of gescheurd behang of kranten, zijn eerste assemblages. Critici vonden dat hij de beweging had verlaten, een variant op het classicisme, de typische naoorlogse “terugkeer naar de orde”. Anderen noemden het “hardgeslepen diamanten’. Toen hij roem en fortuin had verworven, ruilde hij Olivier in voor Eva Gouel (eigenlijk Marcelle Humbert). In 1915 stierf zij als gevolg van een ziekte.

Tijdens de Eerste wereldoorlog kon Picasso ongestoord blijven schilderen in Avignon. Braque en Derain werden gemobiliseerd en Apollinaire had zichzelf aangesloten. Na Kahnweiler werd zijn contract overgenomen door Rosenberg. Hij had een affaire met Gaby Lespinasse. In 1916 kwam Apollinaire gewond terug. Hij werd ook bevriend met onder andere Cocteau, Jean Hugo en Juan Gris. Hij begon voor Diaghilev’s balletten te werken, en in 1918 huwde hij met Olga Khokhlova, een ballerina. Hun huwelijksreis was in de villa van de Chileense kunstmecenas Errázuriz in Biarritz. Door haar kwam Picasso in de wereld van de high society. Ze kregen een zoon, Paulo, die motorcoureur werd en zijn chauffeur. Hij werkte ook voor Stravinsky. In 21 verbleven ze in Fontainebleau, hij gebruikte de garage als studio.

De terugkeer naar de orde was vrij algemeen verpreid, zoals bijvoorbeeld bij Derain, de Chirico, Severini of Metzinger, voor Picasso was ze nog typischer in zijn volgende periode, de neoclassicistische, met Griekse aandoende, zware figuren. In 1925 riep André Breton Picasso uit tot “een van ons”, gepubliceerd in zijn “Révolution surréaliste”. De werken die hij op de eerste surrealistische tentoonstelling in 25 toonde, waren echter kubistisch. In 27 begon hij een langdurige affaire met de toen zeventienjarige Marie-Thérèse Walter, ze kregen een dochter, Maya. In de jaren 30 was zijn harlekijn als veel voorkomend motief vervangen door de minotaurus, dat als symbool werd gebruikt bij de surrealisten. Hij komt ook voor in zijn werk” Guernica”, gemaakt naar aanleiding van het Duitse bombardement op Guernica. De Spaanse burgeroorlog werd gevochten van 1936 tot 39 tussen republikijnen en nationalisten. Bij de republikijnen waren ook socialisten, anarchisten, communisten en separatisten. De nationalisten waren fascisten (falangisten), monarchisten, conservatieven en traditionalisten, gesteund door Nazi-Duitsland en fascistisch Italië. Generaal Franco speelde er al vroeg de grootste rol. Het was tegelijk een klassenstrijd, religieuze strijd, tussen dictatuur of democratie, revolutie of contrarevolutie, fascisme en communisme. De nationalisten wonnen en regeerden Spanje tot de dood van Franco in 75. Over de symboliek van het werk Guernica, zei hij dat het niet de taak van de schilder was om symbolen te definiëren, anders had hij die beter uitgeschreven, het publiek moet zelf zijn eigen interpretatie hebben. Het werk werd tentoongesteld in 37 in het Spaanse paviljoen op de wereldtentoonstelling van Parijs, tussen 118 werken van Picasso, Matisse, Braque en Henry Laurens. Kort na het begin van de burgeroorlog benoemden de republiekijnen hem tot directeur van het Prado bij verstek, de collectie van het museum werden naar Genève geëvacueerd.

Na de overwinning van Franco werd het werk naar Amerika gestuurd om geld in te zamelen voor de Spaanse vluchtelingen. Picasso’s thema’s waren nooit politiek, hier was het werk het gevolg van zijn romantische relatie met een antifascistische en surrealistische fotografe, Dora Maar, die in zwart-wit fotografeerde. Op verzoek van Picasso schilderde Maar de delen van het stervende paard.

De stijl van Picasso is vanaf 1937 tot zijn dood dezelfde gebleven, de “style Picasso”. Deze stijl is erg eclectisch, een niet- streng kubisme verdeelt het doek in vlakken, het werk is gestyleerd figuratief, en daardoor tussen figuratief en abstract in, het doet denken aan zijn collages en assemblages. Het is vaak ook surrealistisch, het ene werk meer dan het andere. Primitivistisch, inzoverre dat hij Afrikaans-etnische elementen blijft behouden, en expressief zoals het Duitse expressionisme. Soms had hij werk waar de figuren in gestyleerde lijnen zijn uitgewerkt, zoals zijn “Joie de vivre’ (1946), andere waren surrealistisch met één enkel driedimentionele, vrij abstracte figuur, als een schilderij van een beeld. Maar de meeste blijven trouw aan de hoofdkenmerken van zijn “style Picasso”. In 1939-40 was er een retrospectieve van Picasso’s belangrijkste werkin het Museum of Modern Art in New York, met zeer uiteenlopende reacties.

Tijdens WOII bleef hij in Parijs. Hij trok geen partij voor Catalonië, voor geen enkel land of partij. Als Spaans staatsburger in Parijs was hij niet verplicht mee te vechten tegen Duitsland. Zijn aanvraag in 1940 voor Frans burgerschap werd geweigerd op grond van zijn “extremistische ideeën die evolueerden naar het communisme”. Zijn kunststijl zinde de nazi’s niet en hij werd veel lastiggevallen door de gestapo. Tijdens een huiszoeking in zijn appartement zag een agent een foto van zijn Guernica. “Heb jij dat gedaan?” vroeg de Duitser. “Nee”, was het antwoord, “jij hebt dat gedaan.” Picasso ging ook door met bronsgieten, hoewel dat door de Duitsers verboden was. Het brons werd door het Franse verzet naar hem gesmokkeld. Tussen 1935 en 59 schreef hij meer dan 300 gedichten en 2 toneelstukken. In 44 sloot hij zich aan bij de Franse communistische partij, nam deel aan het “Wereldcongres van intellectuelen ter verdediging van de vrede” in 48 in Polen en in 50 kreeg hij de Stalinprijs van de Sovjetregering. Kahnweiler vond Picasso’s communisme eerder sentimenteel dan politiek. Breton was toen trotskist en antistalinist, en keerde zich heftig tegen Picasso’s lidmaatschap.

In 1944, op zijn 63ste, raakte hij uitgekeken op Dora Maar en begon een romantische relatie met een jonge kunststudente Françoise Gilot, ze kregen twee kinderen, Claude en Paloma. In 51 had hij ook nog een affaire met de 19jarige Geneviève Laporte. In 49 nam hij als beeldhouwer deel aan de 3de “Sculpture international” in het Philadelphia Museum of Art. In de jaren 50 veranderden zijn onderwerpen tijdelijk en “vertaalde” hij werken van oude meesters, zoals Velásquez, Goya, Poussin, Manet, Courbet en Delacroix, in zijn “style Picasso”. Daarna nam hij zijn gewone onderwerpen terug op, zijn stijl werd steeds wilder, slordiger en sneller geschilderd.

In 51 had hij “Massacre in Korea” geschilderd, vanwege de Amerikaanse wreedheden. Hij had een groot gotisch huis gebouwd en had grote villa’s in Zuid-Frankrijk. In 52 ontmoette hij Jacqueline Roque op de plaats waar hij keramiek maakte, de Madoura Pottery in Vallauris aan de Rivièra. Ze werd zijn nieuwe passie en in 61 zijn tweede vrouw. Hij bleef ermee samen tot het einde van zijn leven.

In 62 ontving Picasso de Leninprijs, daarover zei hij ooit tegen Cocteau “Ik ben bij een familie gekomen, en zoals alle families zit die vol stront”. Picasso speelde ook Picasso in enkele films. Hij maakte een maquette voor een beeld in Chicago, hij kreeg er 100000 dollar voor maar schonk dat aan de inwoners van de stad. Van 68 tot 71 produceerde hij een stortvloed aan schilderijen en honderden kopergravures. Dit deel van zijn oeuvre wekte weinig publieke interesse, al werd het later gezien als een voorloper van het neo-expressionisme, na het abstract-expressionisme. Picasso stierf op een morgen in 73 in bed aan een hartaanval veroorzaakt door longoedeem. De avond ervoor hadden ze nog vrienden ontvangen, maar bleef hij nog tot drie uur schilderen. Hij werd begraven op zijn kasteel van Vauvenargues bij Aix-en-Provence. Jaqueline zorgde ervoor dat enkel Paulo de begrafenis mocht bijwonen, de andere kinderen en kleinkinderen mochten hem niet zien. Hij had geen testament en na zijn dood begon een vete over zijn nalatenschap. Via het gerecht werd in 76 een schikking gevonden voor de 240 miljoen dollar. Hij liet meer dan 45000 onverkochte werken na, 1885 schilderijen, 1228 sculpturen, 3222 keramieken, 7089 tekeningen, 150 schetsboeken, duizenden prenten en tal van tapijten.

De getuigenissen van de vrouwen en geliefden over de persoon van Picasso waren niet mals, tegen Gilot had hij gezegd ”Voor mij bestaan er maar twee soorten vrouwen: godinnen en deurmatten.” Zijn kleindochter Marina schreef “Hij onderwierp ze aan zijn dierlijke seksualiteit, temde ze, betoverde ze, at ze op en verpletterde ze op zijn doek.” Een biograaf schreef dat werk, seks en tabak zijn verslavingen waren. Khokhlova weigerde destijds de echtscheiding, ze gingen in 41 uit elkaar maar bleven officieel gehuwd tot haar dood in 55. De wettelijke rechten van de twee kinderen van Gilot had Picasso tien jaar lang bestreden. Jacqueline Roque schreef in haar “Life with Picasso” over zijn mishandelingen en talrijke ontrouw, ze verliet hem in 53 en nam de kinderen mee. Als gevolg van het boek verbrak Picasso de banden met haar kinderen. “Pablo dacht dat hij God was, maar dat was hij niet en dat irriteerde hem.” Twee van zijn geliefden, Walter en Roque, pleegden zelfmoord. Khokhlova en Dora Maar waren bezweken aan zenuwinzinkingen. Zijn kleinzoon Pablito pleegde zelfmoord omdat hij niet naar de begrafenis mocht komen. Zijn zoon Paulo stierf in 75 aan alcoholisme ten gevolge van depressie. Jacqueline pleegde zelfmoord na zijn dood.

Pablo Ruiz Picasso, La joie de vivre (pastorale), 1946, huile sur bois aggloméré

In 1902 ging hij werken voor Edmons Deman, een Brusselse uitgever van symbolistische schrijvers. Deman introduceerde hem in de Brusselse kunstscène. Hij stelde er ook tentoon. Hij leerde er het werk van Maeterlinck kennen, Verhaeren, Khnopff en Redon. Spilliaert maakte illustraties voor Verhaeren en Maeterlinck. Zijn meesterwerk qua illustraties was die voor de Théâtre-collectie van Maeterlinck, uitgegeven in 1901-02, met 348 inkttekeningen. Hij bleef bij Deman tot 1904. Spilliaert hoopte met Deman’s oudste dochter naar Congo te verhuizen en er te werken, maar die was reeds verloofd. Toch probeerde hij in 1903 nog zijn kans, op aanbeveling van Deman zelf. Zij wees hem af omwille van zijn slechte gezondheid, met een depressie tot gevolg.

Zijn plannen voor Parijs lukten beter. Deman gaf Spilliaert een brief mee met het verzoek om hem te helpen, gericht aan Émile Verhaeren die toen in Parijs was. Ze werden bevriend. Verhaeren stelde hem voor aan vrienden en kunsthandelaars, zo leerde hij Rodin kennen, Carrière en Vallotton. Hij deed mee aan diverse tentoonstellingen in de galerij van Clovis Sagot. Op zijn eerste tentoonstelling had hij tot zijn teleurstelling niets verkocht. Na de zomer van 1904 keerde hij terug naar Parijs, ontdekte er Cézanne, nam deel aan de lees- en kunstkring “De Dageraad” en de plaatselijke “Cercle Artistique et Littéraire” en ontmoette de dichter Vandeputte, die levenslang bevriend werd en zijn kunst promootte. In 1907 had hij terug een liefdesrelatie die op niets uitliep, hij had wel een blijvend contact met een dochter van Deman, Paule. Clovis Sagot probeerde zijn werk te verkopen, zonder veel succes. Zijn omgeving en zijn ziekenkamer, interieurs, stillevens en zelfportretten, getuigden van zijn slapeloosheid en nachtwandelingen.

Tussen 1907 en 1909 was zijn meest productieve periode, ondanks ziekte. Maagklachten bezorgden hem een clautrofobie. Toen hij in 1907 schreef dat hij nooit zou trouwen waren zijn eerste werken verkocht. In 1908 was zijn hoogtepunt, zijn eerste tentoonstelling, zijn eigen artikel en zijn eigen atelier. Er werd over hem geschreven. In 1908 stelde hij tentoon op het Salon des Beaux-Arts in Oostende, in 1909 op dat van de Société Royale des Beaux-Arts in Brussel. In 1909 nam Permeke zijn atelier over. De wetenschapper Goldschmidt nodigde hem in 1910 uit om zijn luchtschip, de Belgique II, op papier te illustreren. Hij mocht een testvlucht bijwonen, en maakte een vijftiental werken met het luchtschip in de hangar. Tussen 1907 en 1913 stelde hij zijn werk tentoon op Salon de Printemps de Jean De Mot, de Salon des Indépendants de Bruxelles, het salon van de Brusselse “Doe Stil Voort” en de tentoonstelling “Les Bleus de la GGG” in Brussel. In 1911 exposeerde hij in Parijs bij Les Indépendants, samen met Rik Wouters. Hij ontdekte de Italiaanse futuristen in de Galerie Georges Giroux, en exposeerde er samen met Permeke en Tytgat. Vandeputte dook terug op en hij leverde hem dertig werken.

Door WO I werden veel vriendschappen verbroken. Terwijl zijn zus en moeder verhuisden naar Engeland, en daar Permeke ontmoetten, werd hij stadswachter in de oorlog, maar mikte per vergissing op een Belgisch soldaat. In 1916 trouwde hij met Rachel Vergison, ze vestigden zich in Brussel, en kregen een dochter in 1917. Een maand voor de trouw overleed zijn vriend Verhaeren in een treinongeluk. Ze probeerden naar Zwitserland te vluchten maar kwamen niet verder dan Brussel.

Na WO I kende hij een huiselijk geluk en schilderde zoete huistaferelen. Hij stelde tentoon in de gallerij van Sneyers en maakte terug werk voor Maeterlinck. In 1920 kon hij onverwacht al zijn werk verkopen aan Libaude, een verzamelaar van werk van Picasso en Utrillo. Daarna kon hij deelnemen aan het Belgisch paviljoen voor Venetië. Hij werkte samen met de groep Sélection en hun nieuwe gallerij, die jaren zijn werk exposeerde. Hij hing er samen met Frits van den Berghe, De Smet, Permeke en Ensor, en werd er bij het “Vlaams expressionisme” ingedeeld. Hij schilderde ook portretten. In 21 verhuisde hij terug naar Oostende en begon in olieverf te schilderen.

In 1922 had hij zijn eerste solotentoonstelling in de Brusselse gallerij Centaure. Van 1925 tot 31 hing zijn werk in het Kursaal van Oostende. In 1937 trad hij toe tot de “Compagnons de l’Art” en in 22 werd hij ridder in de Kroonorde. Hij overleed in Brussel.

Léon Spilliaert, Digue et plage, 1907, india ink & coloured crayon on paper

In 1914 ontvluchtte hij WO I naar Engeland, net zoals Minne, De Saedeleer, Van de Woestyne, Claus en Permeke. Hij kreeg een verblijf in Torquay en begon door te dringen tot de high society. Via de Engelse aristocratie leerde hij de kunstenares Watson Williams kennen en haar passie voor Japanse kunst. In de artiestencafees leerde hij vele andere kunstenaars kennen, zoals Epstein en Zadkine. Via Tytgat leerde hij De Graaff kennen, een rijke Nederlandse industrieel en maecenas voor kunstenaars in ballingschap, die van hem diverse werken kocht. In 1917 kreeg hij enkele zalen ter beschikking in de Leicester Gallery, terwijl het Belgische blad “Onze Kunst” hem “kleur om de kleur en verf om de verf” verweet. Ze vinden zijn kunst te “sweet”. Ook in 17 werd hij vooralsnog opgeroepen en werd hji soldaat in het Rode Kruis. Hij zorgde goed te stan met zijn meerderen door hun portretten te schilderen en mocht vaak naar Parijs. In 18 eidigde zijn dienst, in 21 pas was hij ontslagen enkeerde terug naar vrouw en kinderen. Tot 25 reisde hij over en weer naar Parijs, Brussel of Oost-Vlaanderen. Hij schilderde nu in verlengde toetsen met een brokaateffect, die done denken aan tapisserie. In 1920 triomfeerde hji bij Georges Giroux in Brussel en in de Cercle Artistisque et Litéraire van Gent. In antwerpen hingen zijn werken tussen kubisten en expressionisten. De Sélection (kunsthadel en tijdschrift) verkiest “de meer moderne” kunstenaars zoals zijn broer. In 20 had hij een solotentoonstelling in de Galérie Montaigne. Ook de Sélection gaf een overzichtstentoonstelling, en de Londense Burlington Gallery. In 23 en 24, net toen hij verweten werd te gehecht te zijn aan zijn stijl, vernaderde zijn stijl in sterk omlijnd wer, meer art deco. In 26 woonde het gezin officieel in Brussel, Leon nam afstend van de “ijlhoofdige” Franse kunst, zonder “mannelijk temperament, kracht en drift”. Hij vond dat Parijs het zonder haar buitenlanders niet kon opnemen tegen zijn broer, Van den Berghe of Permeke. In 25 en 26 schilderde hij in Siant-Tropez en Ville-Franche. Zijn werk kreeg kubistische trekken. In 26 toonde de Brusselse Gallerie Centaure de kring “Les neuf”, met zijn broer, Van den Berghe, Tytgat, Permeke, Van de Woestyne, Daeye, Ramah en Paerels, tegelijk met een tweede expositie van Leon, met Crete, Jespers, Cocx, Schirren en De Kat. Daarna volgde zijn retrospectieve, met een enthousiaste pers maar zonde succes. In 27 volgde een andere in Gent. Financeel ging hij achteruit, het espressionisme sprak hem niet aan en zijn vrouw scheidde van hem. Zijn expostie in de Cercle Artistique was een afscheid met meer dan 50 van zijn werken. In 1930 verhuisde hij naar Deule, en speelde er jeu de boule in het Boldershof. Na een expressionistischer periode schilderde hij nu luministisch, op diverse plaatsen in de Leiestreek. Hij trad toe tot de groep “Vlaanderen” van Teirlinck. In 33 leerde hij Claire Versele kennen. Hij schilderde stillevens met bloemstukken en allerlei beeldjes die hij verzamelde, of interieurs met zijn zelf beschilderde meubels. Hij verkocht nauwelijks en zijn broer ondersteunde hem, waardoor hij terug opdrachten kreeg. Hij schilderde terug portretten van de adel, industriëlen, musici en letterkundigen. Voor WO II vluchtte hij met zijn broer richting Zuid-Frankrijk, maar diende terug te keren. Hij verkocht echter goed tijdens de oorlog, en had iverse tentoonstellingen. In 41 huwde hij met Claire, in 43 overleed zijn broer. In 53 overleed Claire ten gevolge van een slepende ziekte. Hij stelde tentoon in de Cercle Artistique, in het Gentse Museum voor Schone Kunsten liep een retrospectieve van hem als “laatste der Lathemse school”. In 61 werd hij officier in de Leopoldsorde en in 62 huwde hij zijn derde vrouw Jeanne Baeckelandt, in 1966 overleed hij terwijl hij een overzichtstentoonstelling had in het Museum van Deinze.

Léon de Smet, Still live with shells, bouquet of flowers and Japanese woodcut (Coquillage), 1917, oil on canvas

Braque had een relatie met een courisane, Paulette Philippi, die een opiumkit runde in Parijs. In het eerste jaar dat hij een relatie had met Marcelle, ging hij nog steeds uit met Paulette, maar hij koos uiteidelijk voor Marcelle. Marcelle Vorvanne was een model die Picasso had uitgekozen, ze stond ook model voor andere schilders, zoals Modigliani.

In 1914 begon de oorlog, Braque en Derain werden direct op het front ingezet. In 22 verhuisden Marcelle en hij naar dubbel appartement in Parijs. Braque ontving een croix de guerre en was in het “Legioen van eer”, maar in een veldslag werd hij gewond aan zijn hoofd. Hij was tijdelijk blind, en om de aandoening te verlichten, werden twee gaten in zijn schedel geboord. Hij was maandenlang onder dokterszorg. Pas na twee jaar herstel kon Braque er terug aan denken stillevens te schilderen. Hij keek met een andere blik naar zijn vrienden die de strijd hadden vermeden: Delauney, Duchamp, Picabia, Gleizes en zijn beste vriend Picasso, die beroemd en rijk geworden was. Derain vocht nog steeds aan het front, en keek neer op Braque zowel als Picasso. Braque

Braque schreef aforismen, en publiceerde ze in “Nord-Sud”, “Gedachten en reflecties over schilderijen”, geprezen en bespot.
“Beperking van middelen bepaalt de stijl, brengt nieuwe vormen voort en geeft impulsen aan de creatie.
Beperkte middelen vormen vaak de charme en kracht van primitieve schilderkunst. Uitbreiding daarentegen leidt de kunsten tot decadentie.”

“Men moet oppassen voor een allesomvattende formule die zowel de andere kunsten als de werkelijkheid zal dienen te interpreteren en die in plaats van te creëren alleen maar een stijl, of beter gezegd een stilering, zal voortbrengen…”

“Adellijkheid ontstaat uit ingehouden emoties. Emotie moet niet worden weergegeven door een opgewonden trilling; het kan niet worden toegevoegd of geïmiteerd. Het is het zaad, het werk is de bloesem.”

Vooral Derain regeerde minachtend op het dagboek van luitenant Braque. “Het is zo afschuwelijk droog en gevoelloos. Het slaagt erin fanatisme te combineren met wat initiële omissies. Je hebt eeuwen schilderkunst nodig, goed en slecht, voor of tegen, om een idee over kunst te hebben. Het reguleert de verbeelding.”

Het essay liet Braque toe zijn werk aan hoge bedragen te verkopen. Het stelde hem en zijn vrouw in staat om een modern huis te bouwen in Montpernasse. Zijn atelier was de hele bovenverdieping. Ze hadden een kok en een chauffeur.

WO II maakte een einde aan dit leven. Samen met de Derain-familie waren ze naar het zuiden van Toulouse verhuisd. Toen ze na de oorlog terugkwamen, merkten ze dat hun huis als verblijfplaats door Duitse officieren was gebruikt. Derain bezocht Duitsland als eregast en aanvaardde hun opdrachten, maar Braque bleef doof voor hun smeekbeden.

Na WO I ontwikkelde Braque een meer persoonlijke stijl, met heldere kleuren, getextureerde vlakken, een minder streng kubisme. Hij was bevriend met Juan Gris. Hij schilderde veel stillevens. Hij bleef schilderen tot aan zijn dood in 1963. Hij kreeg een staatsbegrafenis in de Cour Carrée van het Louvre.

Georges Braque, Nature morte, Le Jour, 1929, oil on canvas

In 1908 stelde hij tentoon in de galerij ven Uhde, daarna ook op de Salon de la Toison d'Or in Moskou. In 1909 exposeerde hij op de Salon d'Automne en huwde hij Lucie Soubiron. In 1910 was hij in een kunstenaarskring samen met Gleizes, Léger en Delaunay. Ze ontmoetten elkaar regelmatig in het atelier van Henri le Fauconnier. Samen met Marie Laurencin, mee opgenomen op voorstel van Apollinaire, stelden ze tentoon op het Salon des Indépendants van 1911, waar hun kubisme veel ophef veroorzaakte. Een tweede schandaal was hun weeropkomst op hetzelfde salon in 1911, met ook nog Roger de La Fresnaye, André Lhote, Jacques Villon, Marcel Duchamp, František Kupka en Francis Picabia.

Het eerste grote tractaat over het kubisme hadden Metzinger en Gleizes geschreven in 1912, “Du Cubisme”, onderschreven door Picasso en Braque. Het werd snel populair, veel keren herdrukt en in diverse talen vertaald. Op een tentoonstelling in Barcelona was Metzinger de leidende figuur. Vorm had nu de leidende rol in plaats van kleur, maar vanaf 1912 kregen ook de kleuren hun plaats terug in zijn kubistisch werk. Op een tentoonstelling in Galerie Bernheim-Jeune werd zijn werk beschreven als “juwelen”, waarna Maurice Raynal de term kristalkubisme bedacht. Aan het einde van WO I keerden de meeste kubistische schilders terug naar een vorm van neo-classicisme, vaak met enige kubistische trekken. In een brief uit 1920 schreef Metzinger over noemde hij een terugkeer naar de natuur. Zijn tentoonstelling bij l’ Effort Moderne in 1921 toonde enkel landschappen, het lineaire perspectief werd nog steeds vermeden, het onderwerp was minder abstract, maar hij werkte niet echt naturalistisch. Hij beschreef het als een nieuwe ontwikkeling in het kubisme, geen verraad. Hij werd gezien als de bemiddelaar tussen de orthodoxe Montmartre-groep en de kubisten van de rechteroever of Passy. In 1916 tekende hij een contract voor drie jaar met kunsthandelaar en verzamelaar Rosenberg, voor zowel tentoonstelling als verkoop. In 1918 werd het herzien en tweejaarlijks herhaald.

In 23 stapte hij over op een realisme, met nog kubistische elementen. Tussen 1924 en en 1930 veranderde zijn stijl nogmaals, felgekleurde stillevens of stadselementen, met duidelijke verwijzingen naar wetenschap en techniek. Hij had een relatie met een jonge Griekse, Suzanne Phocas, ze trouwden in 1929. Van 1930 tot aan zijn dood in 1956 schilderde hij klassieker, decoratief met surrealistische elementen. In 37 kreeg hij opdracht voor een grote muurschildering van de Salle de Cinema op de “Exposition Internationale des Arts et Techniques dans la Vie Moderne”. In 1912 gaf hij les aan de Parijse Académie de La Palette, in 1913 aan de Académie Arenius en de Académie de la Grande Chaumière, vanaf 1950 aan de Académie Frochot. Vanaf 1913 exposeerde hij ook op diverse plaatsen in de VS.

Jean Metzinger, Paysage cubiste, 1911, oil on canvas

Toen in 1914 WO I uitbrak, waren Robert en Sonia Delauney in Spanje, ze besloten zich in Madrid te vestigen. In 1915 verhuisden ze naar Portugal waar ze een huis deelden met Samuel Halpert en Eduardo Viana. Ze zochten een artistiek partnerschap met Viana en José de Almada Negreiros. Robert werd aanvankelijk deserteur verklaard en in 1916 werd hij op het consulaat in Vigo ongeschikt verklaard voor militaire dienst. Door de Russische revolutie viel de financiële steun voor Sonia van haar familie weg, hij ontwierp decors voor Cleopatra van Diaghilev in Madrid, zij de kostuums. Sonia liep een opdracht mis in 1920, met als reden gehuwd te zijn met een deserteur, de galerie Der Sturm in Berlijn toonde in dat jaar het werk van Sonja en Robert Delauney uit hun Portugese periode. In 1921 keerden ze terug naar Parijs. Delauney bleef zowel figuratief als abstract werken, met een korte surrealistische periode. Breton en Tzara introduceerden hem zowel bij dadaïsten als bij surrealisten. Hij werkte mee aan het ontwerp van de paviljoenen voor spoorwegen en luchtreizen op de Wereldtentoonstelling te Parijs in 1937. Toen WO II uitbrak trokken de Delauney’s naar Auvergne, Robert leed aan kanker en verdroeg de verplaatsing niet, hij ging achteruit. Hij stierf in 1941 in Montpellier.

Robert Delauney, La ville de Paris, 1912, oil on canvas

In 1908 kreeg hij de kans werken in te zenden voor de eerste Weense Kunstschau, een gesubsidieerde tentoonstelling. Van de directeur van de Wiener Werkstätte kreeg hij opdracht illustraties te maken voor een kinderboek, in de plaats daarvan maakte hij illustraties voor zijjn eigen gedicht van een jaar eerder, “Die träumende Knaben”, het was autobiografisch en had betrekking op een eigen verliefdheid op een Zweedse klasgenote Lilith. Zijn werk was geïnspireerd op middelleeuwse kunst, met expressie uit de traditionele volkskunst, en gestileerde ornamenten van de Jugendstil. Het laatste werk was ”Das Mädchen Li und ich”. Hij droeg zijn werk op aan een voormalige leraar, Gustav Klimt. Een tapijtversie is verloren gegaan. Hij had tegenwerking van conservatieve ambtenaren, slechts een klein deel van de 500 voorziene werken werden ingebonden en verkocht. Hij werd van de Kunstgewerbeschule verwijderd en kwam in de Weense avant-garde door de architect Adolf Loos. Tussen 1909 en 1914 schilderde hij vooral portretten. De portretten waren door Loos besteld, niet door de geportretteerde, en dat gaf hem veel vrijheid. Loos zou ze zelf opkopen als de geportretteerde ze niet wou aanemen. Er waren ook directe portretopdrachten uit de kring van de moderne kunst zelf, zoals de kunsthandelaar Walden, kunstliefhebber Franzos, de dichter Altenberg en kunsthistorici Hans en Erica Tietze. Zijn portretten zijn heel expressief, maar tegelijk ook traditioneel, bijvoorbeeld in perspectief. Hij combineerde schildertechnieken met tekentechnieken, in levendige en contrasterende kleuren, snelle penseelstreken en nerveuze krassen. Erica Tietze vertelde dat ze bij het schilderen van het portret van Hans en Erica werden aangemoedigd om verder te werken aan hun twee bureaus bij het raam. Zij moest frontaal poseren, haar man in profiel. Na de aanvang met penselen deed hij verder met zijn vingers. De krassen maakte hij met zijn nagels, in contouren en arceringen, maar ook in de achtergrond. Ze waren ook goede vrienden van hem, in 38 moesten ze uit Oostenrijk vluchten vanwege hun Joodse afkomst, ze namen het portret mee. In 39 werd het aangekocht door het Museum of Modern Art.

In 1910 verhuisde Kokoschka naar Berlijn, toen er de Neue Secession werd opgericht, door Nolde, Kirchner, Heckel en Pechstein, als rebellie tegen de Secession. Hij nam geen techniek of ideologie van hen over. De kunsthandelaar Cassirer introduceerde hem in internationale kringen. De uitgever en kunstcriticus Walden nam hem in dienst voor zijn tijdschrift Der Sturm. Kokoschka bleef vier jaar over en weer reizen tussen Wenen en Berlijn. In 1912 begon hij een affaire met Alma Mahler. Na twee jaar wees ze hem af. Ze huwde in 1915 met Walter Gropius, een gevierd architect, en woonde met hem tot hun scheiding in 1920. Hij bleef zijn hele leven van haar houden. “De bruid van de wind” (1913) gaat over hun relatie, alsook zijn gedicht “Allos Makar”.

In WO I meldde hij zich aan als vrijwilliger bij de cavalerie, in 1915 raakte hij ernstig gewond, en geestelijk onstabiel verklaard. Hij reisde door Europa en schilderde landschappen. Vanaf 1919 gaf hij les aan de Kunstacademie Dresden. In 1920 was er een incident waarbij een schilderij van Rubens werd beschadigd door een kogel. Kokoschka schreef een open brief aan de inwoners van Dresden om hun burgeroorlog buiten de stadsgrenzen te voeren. Hij kreeg tegenreacties van communistische kunstenaars, het Kunstlump-debat of Kunstschurkendebat. In 22 woonde hij een internationaal congres bij en ondertekende de “Oprichtingsverklaring van de Unie van Progressieve Internationale Kunstenaars”. In 31 keerde hij terug naar Wenen. Hij accepteerde een opdracht van de sociaaldemocratische “Rood Wenen” voor een schilderij in het stadhuis, over de stad Wenen. Doordat zijn atelier zicht bood op een weeshuis Schloss Wilhelminenberg, besloot hij spelende kinderen te schilderen als voorgrond van een stadszicht, met het stadhuis en de Stephansdom.

In 1934 vluchtte hij naar Praag, omdat de nazi’s hem een “ontaarde” kunstenaar vonden. Andere kunstemigranten verenigden zich en heetten zich de Oskar-Kokoschka-Bund, OKB. Kokoschka wou zich niet aansluiten bij de groep. In 35 werd hij een Tsjechoslowaakse staatsburger. In 38 vluchtte hij naar UK door de verwachte invasie van de Wehrmacht. Gedurende WO II schilderde hj antifascistische werken, zoals “Waar we voor vechten” (1943). Hij vestigde zich in Polperro in Cornwall en schilderde er landschappen met politieke allegoriën. In “Het rode ei” zijn groteske karikaturen van Mussolini en Hitler. In de zomermaanden woonde hij in Schotland met zijn jonge vrouw Oldřiška (Olda). In 47 verkreeg hij de Britse nationaliteit, en reisde kort naar de VS, in 53 vestigde hij zich in Villeneuve in Zwitserland, waar hij docent was aan de Internationale Sommer Akademie für Bildende Künste, maakte ook toneelontwerpen en publiceerde geschriften. In 62 was er een retrospectieve in de Tate Gallery in Londen. Hij was lid van Deutscher Künstlerbund en nam tussen 52 en 55 deel aan hun jaarlijkse tentoonstellingen, aan documenta I, II en III in Kassel. Hij won de wedstrijd voor een portret van Adenauer. In 78 werd hij terug Oostenrijkse staatsburger. In 1980 overleed hij in Montreux als gevolg van influenza.

Oskar Kokoschka, Lyon, 1927