Over-stromingen, Geschiedenis van de moderne Schilderkunst

ENGELSE EN FRANSE REVOLUTIES IN DE SCHILDERKUNST, 1900 - 1910

Van 1886 tot 1895 werkte hij aan het hof van keizer Wilhelm II in Berlijn. Hij won medailles op tentoonstellingen in Berlijn, München en Wenen. In 1895 werd hij directeur van de School voor Schone Kunsten in Krakau, waar hij de faculteit hervormde door nieuwe professoren aan te stellen. Er kwam een afdeling landschapsschilderkunst onder Jan Stanisławski. Fałat was ook een van de oprichters van de Sztuka, de vereniging voor Poolse kunstenaars. In 1900 trouwde hij met de Italiaanse Maria Luiza Comello Stuckenfeld, ze kregen drie kinderen. Het eerste winterlandscap schilderde hij in 1902, het laatste in 1913. Hij schilderde ook zichten in Krakau en berglandschappen in Zakopane. In 1902 bouwde hij een villa met atelierin Bystra en vestigde zich daar blijvend na zijn ontslag als recotr van de Academie voor Schone Kunsten in 1910. In 1919 meldde hij zich als vrijwilliger bij het Poolse leger tijdens de Tsjechoslowaakse invasie in Silezië. Hij was assistent op een hoofdkwartier van een Cavalerieregiment. Na de onafhankelijkheid van Polen wijdde hij zich terug aan het culturele leven. Van 1919 tot 1922 woonde hij in Toruń, waar hij een huis had gekocht. Kunstenaars, diplomaten en culturele figuren kwamen er bijeen. Na de dood van zijn zoon schonk hij het huis aan de Pommerse Vereniging voor de Zorg voor Kinderen. Hij werd medeoprichtr van de “Kunstenaarsbroederschap”. Hj schilderde landscappen van Toruń en de rivier de Wisla. Hij bleef tot het eiden van zijn leven meester van de Broederschap en was directeur van de Kunstafdeling van minister Ponikowski. Hij hield retrospectieves in Krakau en Warschau in 1925.

Julian Fałat, Śnieg, 1906, olieverf op doek

Van 1876 tot 83 studeerde Klimt architectuurschilderkunst aan de Kunstgewerbeschule in Wenen, een school voor toegepaste kunst en ambachten, onder Laufberger en na diens dood onder Berger. Klimt’s vroege werk was heel academisch, hij bewonderde Hans Makart. In 1877 schreef zijn broer Ernst zich ook in in dezelfde school. In 1880 vormden ze samen met hun vriend Von Matsch de “Künstlercompagnie” en kregen ze tal van opdrachten. Ze hielpen hun leraar ook bij het beschilderen van het “Kunsthistorisches Museum”. Via Laufberger werkten ze ook voor Fellner & Hellmer, een Weens bedrijf gespecialiseerd in theaterbouw. Na hun studies betrokken ze samen een studio in Wenen en werkten verder aan hun opdrachten, zoals voourouderportretten voor het Roemeense koninklijk paleis, decoraties in het stadstheater van Karlsbad, of plafond en muren beschilderen van het Burgtheater in Wenen. Dat laatste was voltooid in 1888, en Klimt ontving een gouden kruis van de Oostenrijkse keizer voor het werk. Hij werd erelid van de universiteiten van Wenen en München. In 92 waren ze verhuisd naar een grotere studio vanwege hun succes, maar zijn vader stierf aan een beroerte en Ernst stierf ten gevolge van een verkoudheid. Klimt onderhield nu zelf zijn familie, had veel verdriet en maakte weinig werk. Vanaf 91 was hij overgegaan op een eigen, persoonlijke schilderstijl. In het begin van 1890 ontmoette hij Emilie Louise Flöge, een zus van de weduwe van zijn broer Ernst. Ze hadden een levenslange relatie, wellicht platonisch. Hij ontwierp veel kostuums die zij modelleerde. Klimt had vele relaties met vrouwen en verwekte minstens veertien kinderen.

In 94 kreeg hij opdracht voor hetdecoreren van het plafond van de grote zaal van de Universiteit van Wenen. Zijn drie schilderijen hiervoor heetten Filosofie, Geneeskunde en Rechtspraak, maar werden erg bekritiseerd wegens te radicaal en pornografisch, zowel esthetisch als politiek en religieus. Daardoor werden de drie werken nooit op het plafond aangebracht, zij werden later vernietigd door de terugtrekkende Duitse troepen toen ze het Schloss Immendorf in brand staken (met nog tien andere schilderijen). Daarna heeft Klimt geen publieke opdrachten meer aanvaard.

In 1897 werd Klimt een van de oprichters en voorzitter van de Wiener Secession en van het tijdschrift van de groep, Ver Sacrum (Heilige Bron). Hij bleef bij de Secession tot 1908. Ze promootten eigen kunstenaars en ook onconventionele buitenlandse. Ze hadden geen manifest en geen bepaalde stijl, naturalisten, realisten en symbolisten stonden er naast elkaar. De overheid steunde het project. In 1902 konden zijn vrienden hem tegenhouden om zijn schilderij “Goudvis” waarin een vrouw kwaad haar achterwerk laat zien, te betitelen als “Aan mijn critici”. Voor de veertiende tentoonstelling van de Secession voltooide hij het Beethovenfries (met ook het beeldhouwwerk van Max Klinger). Het gezicht van Beethoven leek op dat van Mahler.

In 1905 raakte de Secession on verdeeldheid toen Carl Moll door collega’s werd aangevallen voor zijn werk. Daardoor richtte Klimt in 1906 “Kunstschau” op, de Klimt-groep van de Secession, met ondere ook Moll en Wagner. Eind jaren 90 schilderde hij veel aan de Attersee, terwijl hij in vakantie was bij Flöge. Zijn werk toonden een uiterste verfijning van onderwerp met nadrukkelijke patronen, de diepte is er zo afgeplat dat men veronderstelt dat Klimt ze schilderde met behulp van een telescoop. Vanaf 1900 werd hij beroemd als “vrouwenschilder”, met de typische artnouveau-kenmerken van vlakheid, decoratie en bladgoud. Oudtestamentische en Grieksmythologische heldinnen transformeerde hij tot “femmes fatales”. Leven, liefde en dood waren zijn grootste thema’s, seks en vrouwelijkheid werden gezien als verleidelijk gevaar. Zijn werk “Pallas Athena” (1898) wordt gezien als het eerste van zijn “gouden” periode, waarin bij bladgoud verwerkte. Klimt werd aanzien als de schilder die het meest door de Japanse kunst werd beïnvloed, met onder andere de vlakheid, de decoratieve patronen en het bladgoud als kenmerken van Japanse kamerschermen en scrolls. De gouden fase bracht Klimt veel positieve kritieken en financieel succes. Zijn goudtechniek was ook geïnspireerd door byzantijnse uitbeelding, door zijn bezoeken aan Venetië en Ravenna.

In 1904 werkte hij mee aan het Stoclet-paleis. Klimt leefde vrij afgezonderd, toegewijd aan zijn kunst, zijn gezin en de Secession. Hij vermeed cafébezoek en ontmoette zelden andere schilders. Thuis droeg hij sandalen en een lange jurk zonder ondergoed. Zijn affaires hield hij geheim. Hij schreef weinig over zijn visie of methodes. In 1911 ontving zijn werk “Dood en leven” de eerste prijs op de wereldtentoonstelling in Rome. Hij herwerkte het in 1915. In 1918 kreeg hij een beroerte en raakte rechts verlamd, een drietal weken later overleed hij aan longontsteking bij een Spaanse griep. Tal van werken bleven onvoltooid. Pas een jaar later verschenen zijn prenten “Fünfundzwanzig Handzeichnungen”, waarvan vele met naakte vrouwen die masturbeerden of in lesbische omhelzingen, uitgegeven in een beperkte oplage van 450 exemplaren, publiekelijk tentoongesteld in 1910 en 1913.

Gustav Klimt, Portrait of Adele Bloch-Bauer, 1907, oieverg, goud en zilver op doek

Een erfenis van zijn grootmoeder in 1887 liet hem genoeg na om zich toe te leggen op kunstschilderen. Hij begon aan de École des arts décoratifs. Hij woonde er goedkoop in de “maison de trappeur” waar later ook Picasso zou wonen. Hij gaf zijn studie op na een jaar tengevolge van ruzie met een docent en wist Quignon te overhalen om hem verder les te geven. Quignon schilderde landschappen met fascinatie voor licht, maar bleef zijn werken afmaken in zijn studio. Op diens aanraden trok Loiseau in 1890 naar Pont-Aven in de voetsporen van Gauguin, Laval en Bernard, maar toen hij er aankwam was Gauguin teruggekeerd naar Parijs en waren vele volgers naar Le Pouldu verhuisd. Hij ontmoette er de schilder Maufra, die zijn zakenleven had opgegeven voor de schilderkunst, en werd levenslang bevriend. Hij werd ook bevriend met Henry Moret. Zij ontwikkelden hun eigen artistieke visie.

Na experimenten met pointillisme koos hij voor plein-air post-impressionisme. Hij schuwde stromingen. In 1890 en 1896, exposeerde hij op de impressionistische tentoonstellingen, vanaf 1893 op de Salon des Indépendants, in 1895 op de Salon de la société nationale. In 1899 woonde hij comfortabel in Pont-Aven en had er een kleine tentoonstelling samen met Séguin, Chaudet en Forbes-Robertson. In de vroege jaren 90 introduceerde Maufra hem bij de kunsthandelaar Le Barc en zijn gallerij, Le Barc de Boutteville en door die galerij de verzamelaar Depeaux. In 93 stelde hij tentoon op de Société des Artistes Indépendants en nam hij ook deel aan 5de “exposition des peintres impressionnistes et symbolistes”. Het werk ‘Paysage” toonde hij gekanteld. Hij bleef tot in 94 op de salons tentoonstellen en tot op de 11de “exposition des peintres impressionnistes et symbolistes”. Hij werd bevriend met Gauguin en bleef hem bezoeken toon hij met een gebroken been in het hospitaal lag, ten gevolge van een aanval van zeelieden. In 1895 ontmoette hij Durand-Ruel, in 97 boden zij hem een contract aan, waarbij zij het grootste deel van zijn werk kochten. Met die zekerheid ging hij vaker door Frankrijk reizen. Hij woonde in Moret-sur-Loing, plus in de zomer in Bretagne en in de winter in Normandië. In 1900 trouwde hij met Marie Michaud. Enkel in de oorlog 14-18 bleef hij in de regio rond Parijs en stelde tentoon op de Salon d’Automne. Na de oorlog schilderde hij naast straatscènes ook stillevens. Van 22 tot 28 schilderde hij in zijn typische traliewerktechniek (en treillis), cross-hatching genaamd, met gekruiste kleurstrepen, als een raster, om licht en atmosfeer te creëren. Hij schilderde steeds abstracter en nam in 26 voor het laatst deel aan de tentoonstelling van Les Indépendants, maar bleef daarna nog exposeren in de galerij van Petit. Hij was 70 toen hij in 35 overleed, het jaar daarop hield de Salon des Indépendants een retrospectieve.

Gustave Loiseau, Pausage de Dordogne, 1926, oil on canvas

Hij werkte mee met de symbolistische groep “Der blaue Rose” in Moskou, en vestigde zich uiteidelijk in het Beierse Murnau. Hij las Annie Besant en Leadbeater en in 1909 werd hij lid van de Theosophical Society. In zijn boek “Over het spirituele in de kunst” (1910) promoot hij de abstracte kunst. Kleur kon volledig autonoom zijn, los van visuele beschrijvingen. Dat boek maakte hem wereldwijd bekend. Kandinsky nam in 1910 deel aan de "Allied Artists' Exhibition" in de Royal Albert Hall in Londen. Hij werd er verder bekend nadat Sadleir citaten uit zijn boek had overgenomen. In de jaren 1910 bestonden zijn schilderijen in expressieve kleurvlakken, niet langer afgebakend door vorm of lijn. Muziek was belangrijk voor hem, hij benoemde zijn werken vaak met muzikale termen. Zijn meest spontane werken noemde hij “improvisaties”, de meer uitgewerkte “composities”. In 1909 werd hij voorzitter van de “Neue Künstlervereinigung München”, de NKVM, die hij mee had opgericht, samen met Marianne von Werefkin, Alexej von Jawlensky, Adolf Erbslöh en een Duitse promoter, verzamelaar, luchtvaartpionier en musicus Oscar Wittenstein.

Nog vóór hun eerste tentoonstelling introduceerde Kandinsky als eerste voorzitter de “vier vierkante meter clausule” in de statuten vanwege een menigsverschil met de schilder Palmié, die clausule maakte het mogelijk om in 1911 de NKVM ter verlaten. Toen Kandinsky in 1911 zijn schilderij “Compositie V” indiende voor de derde tentoonstelling, wees de jury het werk af. Als reactie daarop vormden Kandinsky, Münter, Marc, Macke, Bloch en anderen een afgescheiden rivaliserende groep, met een parallelle tentoonstelling op dezelfde locatie, de Thannhauser Galerie, in ruimtes grenzend aan de officiële tentoonstelling. Ze namen als naam “Der blaue Reiter”. Kandinsky trad af als voorzitter van de NKVM, maar bleef wel lid, en werd er opgevolgd door Erbslöh. Kandinsky en Franz Marc waren de enige twee redacteuren van de Blaue-Reiter-almanac. Ze hielden twee tentoonstellingen om hun kunsttheorieën te demonstreren, in 1911 en in 1912. Daarna hielden ze reizende tentoonstellingen in Duitse en andere Europese steden, met hedendaagse kunst, primitieve kunst, volkskunst en kindertekeningen. In 1913 exposeerden ze op de eerste Duitse Herbstsalon. Der blaue Reiter werd opgeheven in 1914 doordat WOI uitbrak. De blauwe Reiter was een beweging maar geen echte kunstgroep zoals bijvoorbeeld “Die Brücke” in Dresden. Marc en Macke sneuvelden in de oorlog. Marianne von Werefkin en Alexej von Jawlensky vluchtten naar Zwitserland. Er waren ook spanningen in de groep door meningsverschillen. Kandinsky’s relatie met Münter verslechterde door spanningen en teleurstellingen te wijten aan zijn gebrek aan toewijding in het huwelijk. Via Zwitserland en Zweden kwam hij terug in Rusland terecht. In 1916 ontmoette hij Nina Nikolajevna Andrejevskaja, die toen 17 was en hij 50. In 1917 kregen ze een zoon, Lodja, die stierf in 1920.

Van 1918 tot 1921 was Kandinsky betrokken bij de Russische cultuurpolitiek en werkte hij mee aan kunstonderwijs en museumhervorming. Hij schilderde in deze periode weinig. Hij hielp mee bij de organisatie en was directeur van het “Instituut voor Artistieke Cultuur” in Moskou , maar zijn visie op de kunst werd door de radicale leden verworpen als te individualistisch en te burgerlijk. In 1921 werd hij uitgenodigd door de oprichter van het Bauhaus, de architect Walter Gropius, om hen in Weimar te bezoeken. In 22 nam hij deel aan een internationaal congres en ondertekende de “Oprichtingsproclamatie van de Unie van Progressieve Internationale Kunstenaars”. Kandinsky gaf les aan het Bauhaus in ontwerp voor beginners en theorie voor gevorderden, alsook schilderlessen en kleurenleer. In 1926 publiceerde hij zijn 2de boek “Punt en lijn naar vlak”. Zijn onderzoek naar de kracht van rechte lijnen en krommen viel samen met de Gestaltpsychologie die ook in het Bauhaus werd onderwezen. Zijn schilderijen waren nu geometrisch abstract, met cirkels, hoeken, rechten en krommen. Zijn werk bleef kleurrijk. Kandinsky was een van “Die Blaue Vier”, samen met Paul Klee, Lyonel Feininger en Alexej von Jawlensky. Hun werk werd vanaf 1924 gepromoot door Scheyer in de VS. Vanwege de vijandigheid van extreem rechts verhuisde het Bauhaus naar Dessau. Na een lastercampagne van de nazi’s verhuisden ze naar Berlijn. In 33 werd het ontbonden. Een nazi-aanval op het Bauhaus in de jaren dertig resulteerde in de inbeslagname van Kandinsky's eerste drie Composities. Ze werden tentoongesteld op de door de staat gesponsorde tentoonstelling “Degenerate Art” en vervolgens vernietigd, samen met werk van Paul Klee, Franz Marc en andere moderne kunstenaars.

Kandinsky verliet Duitsland en vestigde zich met zijn Russische vrouw in Parijs. Hij schilderde in een woonkamerstudio. Niet-geometrische biomorfe vormen verschijnen in zijn werk, met geometrische patronen binnenin. Hij inspireerde zich op de kleuren van de Slavische volkskunst en mengde zijn verf soms met zand. In 36 en 39 schilderde hij zijn laatste twee grote composities. In 39 werd hij staatsburger en schiep een aantal van zijn belangrijkste werken . Hij stierf in 44 in Neuilly-sur-Seine.

Wassily Kandinsky, Autumn landscape with boats, 1908, oil on board

Bonnard werd opgeleid aan het Lycée Louis-le-Grand en het Lycée Charlemagne in Vanves, en toonde talent voor tekenen en schilderen. Hij schilderde in de tuinen van hun landhuis en maakte karikaturen. Hij had ook veel intresse in klassieke litaeratuur. Hj behaalde zijn bacchalaureaat in de klassieken en om zijn vader tevreden te stellen behaalde hij een licentie in de rechten in 1887. Vanaf 1888 werkte hij als advocaat. Hij had zijn vergunning behaald maar zakte in het examen voor het officiële register. Tijdens zijn studie van rechten volgde hij ook nog kunst aan de Académie Julian in Parijs. Hij ontmoette er Sérusier, Denis, Ibels en Ranson. Met hen richtte hij de groep Les Nabis op, elk met verschillende stijlen en filosofieën, maar gemeenschappelijke artistieke ambities. Ze werden sterk beïnvloed door Gauguin. Sommige nabi’s werkten symbolistisch, met een sterk religieuze, mystieke of filosofische inhoud, maar Bonnard bleef vrolijk en onafhankelijk. In 1888 werd hij toegelaten tot de École des Beaux-arts, waar hij Vuillard en Roussel leerde kennen. De schrijver Lugné-Poe beschreef hem als de humorist en satirist. In 1889 en 90 vervulde hij zijn militaire dienst. In 1891 ontmoette Bonnard Toulouse-Lautrec en toonde hij zijn werk op de jaarlijkse tentoonstelling van de Société des Artistes Indépendants. Hij en Vuillard werkten voor de Revue Blanche. De werken van de Nabis werden tentoongesteld in de galerie Le Barc de Boutteville. Bonnard had een Japanse collectie kunnen zien in de galerij van Bing in 1890, die ook een maandelijks tijdschrift had in kleurendruk, Le Japon artistique. In 1893 werd een grote tentoonstelling van werken van Utamaro en Hiroshige gehouden in de Durand-Ruel Galerie. De Japanse invloed, met het gebruik van meerdere gezichtspunten en het gebruik van gewaagde geometrische patronen in kleding, zoals geruite blouses, begon in zijn werk te verschijnen. Vanwege zijn passie voor Japanse kunst werd zijn bijnaam onder de Nabis “Le Nabi le trés japonard”. Hij wijdde zich meer en meer aan decoratieve kunst en ontwierp affiches, meubels, stoffen, waaiers en andere objecten. Vanaf 92 maakte hij ook litho’s, en illustraties voor de muziekboeken van zijn schoonbroer, Claude Terrasse.

In 1894 schilderde hij scènes over het leven in Parijs. Gebouwen en soms dieren stonden centraal, gezichten bleven vaag. Hij maakte een portret van Marthe, met wie hij zal trouwen in 1925, en een brandglasraam voor Tiffany. Marthe (die Maria heette) woonde met hem samen vanaf 1893 tot aan haar dood, en was model voor veel van zijn werken. Vóór hun huwelijk had hij ook nog een affaire met twee andere modellen, Renée en Lucienne. Kort nadat Pierre met Marthe trouwde pleegde Renée zelfmoord.

In 1895 had hij zijn eerste solotentoonstelling in de galerij Durand-Ruel. Hij illustreerde de roman Marie van Peter Nansen. In 96 nam hij deel aan een groepstentoonstelling van de nabi’s in Galerie Vollard in Amboise, in 99 nog een andere grote Nabi-tentoonstelling. In de vroege jaren 1900 verfijnde hij zijn stijl bij het zien van andere richtingen, met nieuwe onderwerpen en media. Hij presenteerde werken op de Salon des Independents in 1900 en 1901, en stelde weer tentoon met nabi’s in de galerij Bernheim Jeaune, waar hij in 06 een solotentoonstelling had. In 1908 had hij een lang verblijf in het huis van Manguin in Saint-Tropez. In 1909 en 1911 schilderde hij decoratieve panelen voor de Russische mecenas Morozov. Tijdens WOI schilderde hij naakten en portretten, naast een paar grote werken. In 18 werd hij erevoorzitter van de Vereniging voor jonge Franse kunstenaars, samen met Renoir. In 24 was er een retrospectieve met 68 van zijn werken in de Galerie Druet. In 25 kocht hij een villa in Cannes. In 38 werden de werken van Bonnard en Vuillard geëxposeerd in het Art institute of Chicago.

Door WOII moest Bonnard Parijs verlaten en bleef hij in Zuid-Frankrijk wonen. Onder Duitse bezetting weigerde hij het portret te schilderen van maarschalk Pétain omdat die collaboreerde met de Duitsers, hij schilderde wel een Duitse opdracht voor Saint-François-de-Sales, die hij het gezicht gaf van zijn twee jaar ervoor gestoren vriend Vuillard. Zijn laatste schilderij, ‘De bloeiende amandelboom”, was in 1947, een week voor zijn dood. Het Museum of Modern Art in New York had een retrospectieve gepland voor zijn 80ste verjaardag, die postuum plaatsvond.

Bonnard werkte tegelijkertijd aan talloze doeken, die hij aan de muren van zijn kleine atelier spijkerde. Zo kon hij de vorm van een schilderij vrijer bepalen. "Het zou me storen als mijn doeken op een frame gespannen waren. Ik weet nooit van tevoren welke afmetingen ik ga kiezen." Hoewel Bonnard publieke aandacht ontliep, verkocht zijn werk tijdens zijn leven goed. In de laatse periode werd hij overschaduwd door de latere stromingen in de schilderkunst. Bonnard was iemand die liever rustig leefde, zijn werk heeft een gelijkmatige ontwikkeling gedurende een zestigtal jaren. Hij evolueerde maar bleef zichzelf en stapte niet over naar andere stromingen. Hij schilderde vooral landschappen, stadsgezichten, portretten en intieme huiselijke scènes.

Pierre Bonnard, In summer, 1931, oil on canvas

In 1902 raakten Améli’s ouders verstrikt in een groot schandaal, de Humbert-affaire. Haar moeder en vader werden de zondebokken van het verhaal en belaagd door woedende fraudeslachtoffers. Matisse’s schoonvader werd gearresteerd en zelf hij werd de enige kostwinner voor een gezin van zeven.

Thérèse Humbert was een boerendochter, zij huwde Gustave Humbert, een beroemd jurist, leraar rechten en staatsman. Ze beweerde een miljonair, Crawford genaamd, op een trein te hebben geholpen na een hartaanval en dat hij haar daarom begunstigde had gemaakt in zijn testament. In 81 zou hij overleden zijn en haar een erfenis hebben nagelaten. Ze beweerde ook dat twee neven, Henry en Robert, het testament aanvochten. Zij beweerde dat de documenten en de obligaties aan toonder in haar kluis werden bewaard. Ze verkreeg op die manier een enorme lening met erfenis als onderpand. Ze kocht voor haar en haar man een luxehuis in Parijs. Omwille van de geloofwaardigheid van haar verhaal schakelde ze ook advocaten en procureurs in om de neven voor de rechter te dagen. Verschilldende uitspraken steunden haar, waaronder die van het Hof van Cassatie. Ze vergaarde veel invloed, roem en rijkdom. Haar salon werd het centrum van sociale contacten. 20 jaar leefden ze in luxe. In 83 verscheen een sceptisch artikel in Le Matin, maar haar schoonvader, toen minister van justitie, steunde haar. Ze beweerde dat zij door de Crawfords werd gedwongen haar deel van de erfenis af te staan aan de Crédit Lyonnais. Na een langdurige rechtzaak, waarin haar twee broers zich voordeden als de vermeende neven van Crawford, oordeelde de rechtbank dat de afgesloten kluis in haar bezit moest blijven. Uiteindelijk ontdekte een ambtenaar bij de bank dat de vermeende staatsobligaties niet bestonden. Zij had een royaal pensioenplan opgesteld dat ze Rente Viagère noemde, om meer geld te bekomen voor het aflossen van de schulden. Er werd ontdekt dat het veronderstelde bedrag van de erfenis onvoldoende was om leningen en juridische kosten te dekken. In 1901 daagden haar schuldeisers haar voor de rechter en de kluis moest geopend worden. Die bevatte enkel oude kranten, een broeksknoop en een Italiaanse munt. Duizenden schuldeisers en investeerders gingen tenonder. De vader en moeder van Amélie werden de zondebokken. Matisse fungeerde zelf als advocaat om hun naam te zuiveren. Thérèse Humbert kreeg vijf jaar dwangarbeid, haar twee broers elk twee en drie jaar gevangenis, haar man vijf jaar. De intussen overleden schoonvader die minister van Justitie was, werd bij de slachtoffers ingedeeld. Tussen 1902 en 1903 had Matisse een sobere schilderstijl, gebaseerd op de vorm, mogelijk om verkoopbare werken te produceren in die tijd van ontbering.

Fauvisme als beweging duurde van 1904 tot 1908, onder leiding van Matisse en Derain, en hield drie tentoonstellingen. De schilderstijl zelf bleef nog bestaan na 1910. De eerste solotentoonstelling van Matisse was in 04, zonder veel succes. In de zomer had hij geschilderd in Saint-Tropez met Signac en Cross. In 05 werkte hij met Derain in Collioure, nu met meer platte vormen en beheerste lijnen, minder pointillistisch. De eerste expositie van de fauvisten was op de derde Salon d’Automne, ze namen de rol over van Salon des Indépendants. In het Grand Palais waren 1636 werken tentoongesteld van internationale kunstenaars, naast de retrospectieves van Ingres en Manet. De meeste aandacht ging naar de werken met felle kleuren in toetsen of vlakken, bijeengehangen: Armand Dayot, Léonce Benedite, Camoin, Derain, Matisse, Albert Marquet, Maurice de Vlaminck, Van Dongen, Rouault, Friesz, Puy en Valtat. Daartussen stonden beeldhouwwerken in tradionele stijl van Albert Marque, die kunstcriticus Vauxcelles bestempelde als “Donatello tussen de wilde beesten”. In een artikel in “Gil Blas” schreef hij over de “Vrouw met hoed” van Matisse “...haar het lot schijnt toebedeeld van een christelijke maagd, prijsgegeven aan de wilde beesten van het circus”. Zo onleende de groep hun naam aan de kritieken. De Franse president Loubet weigerde de opening te doen, uit schrik conservatieve kiezers kwijt te spelen. De reacties waren unamiem afwijzend. In de Figaro: “men heeft het publiek een pot verf in het gezicht gesmeten”. In de Journal de Rouen: “de barbaarse en naïeve maaksels van een kind dat speelt met een doos kleurkrijtjes die het voor de kerst heeft gekregen”. Maar “Vrouw met een hoed” werd door Gertrude en Leo Stein gekocht, en dat verbeterde het moraal van de schilder.

In 1906 had de beweging al afgedaan, maar Matisse maakte veel van zijn mooiste werken tussen 1906 en 1917. In 1906 reisde hij naar Algerije omwille van zijn oriëntalistische interesse. In 1910 bezocht hij een grote tentoonstelling over het islamisme in München, en reisde daarop twee maand in Spanje omwille van de Moorse kunst. Hij bezocht Marokko in 1912 en 13 en schilderde in Tangiers.

Matisse had een lange verbintenis met de kunstverzamelaar Sjtsjoekin. Sinds hij in 06 Picasso had ontmoet, zijn Matisse en Picasso vrienden en rivalen geworden. Hun werk was voor het eerst samengebracht op de Salon van Gertrude Stein. Ook de Amerikaanse vrienden van de Stein’s, de Cone-zussen Claribel en Etta, werden beschermers, die honderden schilderijen kochten. Op zaterdagavonden kwamen Matisse, Picasso, de Stein’s en vrienden samen in de Rue de Fleurus. Tot de bezoekers hoorden ook Braque, Derain, Max Jacob, Apollinaire, Laurencin en Henri Rousseau. Vrienden organiseerden en financieerden de niet-commerciële Académie Matisse in Parijs, waar Matisse lesgaf van 1907 to 1911. In 1912 en 13 bracht hij zeven maand in Marocco door, waaruit zijn oriëntalistische onderwerpen ontstaan. Met Léonide Massine bereidde hij “Le chant du rossignol” voor, een opera van Stravinsky. Zij zorgde voor de choreografie, hij voor decors, kostuums en gordijnen.

In 1917 verhuisde hij naar Nice, zijn werk onderging de toen typische “terugkeer naar de orde” en meer traditionalisme, zoals ook bij Picasso, Stravinsky en Derain. Eind jaren 20 werkte hij samen met Fransen, Nederlanders, Duitsers, Spanjaarden en Amerikanen. Ne 1930 was er een nieuwe kracht in zijn werken. “The dance II” werd een voorbode van zijn kniptechniek.

Amélie beëindigde hun huwelijk in 39 omwille van zijn affaire met een jonge Russische emigrante. Ze probeerde zelfmoord te plegen door een kogel in de borst te schieten, maar overleefde kogel zonder gevolgen en keerde terug naar Matisse “om de rest van zijn leven met hem samen te werken, zijn huishouden te runnen, de rekeningen te betalen, zijn correspondentie te typen, nauwgezette administratie bij te houden, te assisteren in de studio en zijn zakelijke aangelegenheden te coördineren”.

Toen in 40 de nazi’s Parijs binnenvielen was Matisse daar, maar hij slaagde erin naar Nice te reizen. Zijn zoon, galerijhouder in New York, smeekte hem te vluchten. Hij wou naar Brazilië trekken, maar besloot dan toch in Frankrijk te blijven. "Het leek me alsof ik zou deserteren. Als iedereen die enige waarde heeft Frankrijk verlaat, wat blijft er dan over van Frankrijk?" Tegenover de Franse “ontaarde kunst” waren de Duitsers milder dan in eigen land. Hij mocht er exposeren, samen met andere fauvisten, enkel joodse schilders mochten niet, ze werden uit alle musea en galerijen verwijderd. Alle exposanten dienden een eed te ondertekenen waarin zij hun “Arische” status bevestigden. Als graficus maakte hij zwarwitillustraties en litho’s.

In 41 werd kanker vastgesteld aan de twaalfvingerige darm. De operatie bracht complicaties, hij overleefde nipt en was drie maaand bedlegerig. In bed ontstond zijn nieuwe kunstvorm met papier en schaar de “découpage”. Hij knipte figuren uit vellen papier die door assistenten met gouache waren beschilderd. Toen in bescheiden formaat, later zal hij er muurschilderingen en kamergrote werken mee maken. Deze techniek had hij in 1919 reeds gebruikt voor de opera van Stravinsky. Hij had een studente verpleegster die voor hem zorgde, ze hadden een platonische relatie. In 44 verliet ze hem om in het klooster te gaan, soms vroeg Matisse haar nog om te exposeren. Voor haar schilderde hij voor de kapel in Vence, de Chapelle du rosaire, waar hij in 43 naartoe verhuisde. Zijn zoon Pierre in New York zat in het verzet en hielp Joodse en anti-nazi-kunstenaars om naar Amerika te ontsnappen. Zijn tentoonstelling “Artiesten in ballingschap” werd legendarisch. Amélie zat zes maand gevangen omdat ze typiste was bij het verzet. Zijn dochter Marguerite was door de Gestapo gevangen en bijna doodgemarteld, en werd op de trein gezet naar concentratiekamp Ravensbrück. Ze wist uit de trein te ontsnappen en overleefde in de bossen tot verzetstrijders haar vonden. Zijn student Rudolf Levy werd in Auschwitz vermoord.

In Vence produceerde hij zijn eerste kunstenaarsboek onder de titel “Jazz”, toen bedoeld als ontwerpen voor stencils. Zijn groot knipwerk “The sea” werd tentoongesteld op de Salon de Mai in 54 en was een succes. De ontwerpen voor de kapelramen, kazuifels en tabernakeldeuren voor de Chapelle du rosaire waren gemaakt met dergelijke knipsels.In 52 stichtte hij het Matisse museum in Le Cateau, met zijn werken. Zijn laatste creatief werk was het ontwerp voor een brandglasraam voor de Union church of Pocantico Hills, ten noorden van New York. De maquette hing aan de muur van zijn slaapkamer toen hij stierf aan een hartaanval in 54. Het raam werd voltooid in 56.

Henri Matisse, The pink studio, 1911, oil on canvas

Hij diende als vrijwilliger in WO I, hij was minstens 25 jaar ouder dan andere soldaten. De vrouw van Kupka marcheerde een hele tijd mee, tot zij werd gearresteerd en teruggestuurd naar Parijs. Kupka verliet het front door bevriezing van zijn voet, ten gevolge van het water in de loopgraven. Vanaf 1919 werd hj financieel ondersteund door zijn vriend, industrieel en kunstverzamelaar Jindřich Waldes

In 1931 richtte hji Abstraction-Création mee op, stelde hij tentoon in het Museum of Modern Art in New York, en samen met Mucha inhet Jeu de paume in Parijs. In 46 was er een retrospectieve in Praag, hij bleef tot aan zijn dood in 57 exposeren in de Salon des Réalités Nouvelles.

František Kupka, Creation, 1911-12, oil on canvas

In 1923 trok Roerich met zijn vrouw en zijn zoon Yuri naar de Himalaya en vestigde zich aanvankelijk in Darjeeling, in het huis waar de 13e Dalai Lama had verbleven tijdens zijn ballingschap in India (voor de Britten). Roerich bracht zijn tijd door met het schilderen van de Himalaya, en van bezoekers en invloedrijke Tibetanen. In 1924 keerde hij terug naar Amerika, vestigde zich in New York city. Ze richtten er verschillende instellingen op, “Cor Ardens” (vlammend hart), “Corona Mundi” (kroon van de wereld), om wereldwijd kunstenaars te verenigen, het “Master Institute of United Arts”, een kunstacademie, en de Agni Yoga Society, de thuisbasis voor het eerste Roerich-museum.

Roerich vertrok met zijn zoon George, die 28 Aziatische talen sprak, en zes vrienden, voor een vijf jaar durende expeditie naar Sikkim, Punjab, Kasjmir, Ladakh, het Karakoram-gebergte, Khotan, Kasjgar, Kara Shar, Ürümchi, Irtysh, het Altajgebergte, de Oyrot-regio van Mongolië, de Centrale Gobi, Kansu, Tsaidam en Tibet, met een omweg door Siberië naar Moskou in 1926. De bolsjewieken steunden hem logistiek, maar wilden niemand meesturen. Ze waren het niet eens met zijn project, de “Heilige Unie van het Oosten”, een soort spiritueel coöperatief van boeddhistische volkeren in Binnen-Azië onder het patronaat van bolsjewistisch Rusland. Roerich zag zich eveneens als een soort ambassadeur van het westerse boeddhisme. Voor de media was het voorgeschoteld als een artistieke en wetenschappelijke onderneming. In Tibet werden ze aangevallen, waardoor er geen contact was in de zomer van 1927 en in juni 28. Ze werden met geweld gestopt door de Tibetaanse authoriteiten en vijf maand gevangen gezet in tenten in de vrieskou met karige rantsoenen, waardoor vijf leden stierven. In 28 mochten ze Tibet verlaten en vestigden zich in India, waar ze een onderzoekscentrum stichtten, het Himalayan Research Institute.

In 1929 werd hij genomineerd voor de Nobelprijs voor de vrede, alsook nog twee nominaties in 1932 en 35. Zijn zorg voor vreden resulteerde in het “Pax Cultura”, een soort Rode Kruis voor kunst een cultuur. In april 1935 werd in het Witte Huis het “Roerich Pact” ondertekend, een internationale bescherming van cultureel erfgoed. Hun eerste internationale conferentie was in Brugge in 1931.

In 1934-35 sponserde het Amerikaanse ministerie voor landbouw een expeditie van Roerich, met zijn vrouw en wetenschappers, voor het onderzoek naar planten tegen bodemerosie, naar Mantsjoerije en het Chinese vasteland. In 1934 verkenden ze het Grote Khingan-gebergte en het Bargan-plateau. In 35 delen van Binnen-Mongolië. Ondanks Roerich’s vredesactivisme had Amerika wapens en steun geleverd voor opstand in Mongolië. Tijdens WO II vertoefde hij in India, hij schilderde erRussische epische helden- en heiligenthema’s. In 42 ontving hij Nehru en zijn dochter Indira Gandhi om te praten over Indisch-Russische culturele samenwerking.

In 1942 werd in New York de Amerikaans-Russische Culturele Associatie (ARCA) opgericht, met Hemingway, Rockwell Kent, Charlie Chaplin, Emil Cooper, Koussevitzky en Tereshchenko. Hij correspondeerde uitgebreid met Henry Wallace, kandidaat van de “Progressive Party” voor het presidentschap van de VS in 48. Roerich stierf in 1947 in Kullu en werd gecremeerd. Er is een Roerich-museum in New York en in Moskou. Er zijn ook tal van verenigingen die zijn theosofische leringen wereldwijd blijven promoten.

Nicholas Roerich, The night of the morning (Equus aeternus serie), 1918, oil on panel

Met de steun van de beurs van Prins Ogiński studeerde Čiurlionis van 1894 tot 1899 piano en compositie aan het Muziekinstituut van Warschau. Hij studeerde piano onder leiding van Antoni Sygietyński en compositie onder leiding van de componist Zygmunt Noskowski. Hier ontmoette hij de toekomstige Poolse componist en directeur van het Conservatorium van Warschau, Eugeniusz Morawski-Dąbrowa. Samen bespraken ze muziek en schilderijen, bekritiseerden ze elkaars composities en gingen op vakantie bij Morawski's ouders in Zakroczym. Daar ontmoette hij de zus van zijn vriend, Maria Morawska. Haar vader, die de liefde van zijn jonge dochter voor de kunstenaar opmerkte, greep in en trouwde Maria uit met een weduwnaar. Čiurlionis begroef zich in zijn werk: hij schreef preludes, fuga's, canons en variatiecycli voor piano. Voor zijn afstuderen in 1899 schreef hij een cantate voor gemengd koor en symfonieorkest, en behaalde het diploma compositie. Hij sloeg het aanbod af om orkestleider te worden van het Lublin Music Society Choir en bleef componeren, n 1900 voltooide hij zijn eerste symfonisch gedicht "In het bos". Na de goedkeuring en verdere beurs van M. Ogiński te hebben ontvangen, schreef Čiurlionis zich in aan het conservatorium van Leipzig van 1901 tot 1902. Daar kreeg hij les in compositie en muziektheorie, evenals orgel en piano. Hoewel hij de Duitse taal niet machtig was, schreef hij zich in voor lessen esthetiek, geschiedenis en psychologie. Uit brieven blijkt dat hij zich erg eenzaam voelde in Leipzig en terug wilde keren naar Druskininkai.

In Leipzig creëerde hij de symfonische ouverture "Kęstutis". Omdat hij niet naar huis kon terugkeren, begon hij in zijn vrije tijd te tekenen. De plotselinge dood van M. Ogiński en de verstoorde financiële steun maakten het moeilijker om zijn studie aan het conservatorium af te ronden, maar hij slaagde erin de lerarenlicentie van het conservatorium van Leipzig te behalen. Čiurlionis keerde in 1902 terug naar Warschau en ging er naar de Tekenschool, waar hij tekenles kreeg van Jan Kauzik. Hij moest als privéleraar muziek werken om zichzelf en zijn broers, die ook in Warschau studeerden, te onderhouden. Vanwege zijn sterke besluit om te gaan schilderen, weigerde hij les te geven aan het Muziekinstituut van Warschau. In 1903 schilderde hij de cyclus van zeven schilderijen "Begrafenissymfonie" en begon aan zijn tweede symfonisch gedicht "De Zee". Hij zette zijn schilderstudies voort aan de School voor Schone Kunsten in Warschau van 1904 tot 1906. Zijn belangrijkste leraar in Warschau was de symbolistische schilder Kazimierz Stabrowski, die ook de oprichter was van de eerste loges van de Theosofische Vereniging in Polen en aan Čiurlionis een interesse in theosofie en andere esoterische onderwerpen doorgaf. Op de school kreeg hij les in tekenen van Karol Tichy en Konrad Krzyżanowski, beeldhouwen van Xawery Dunikowski, schilderen van Ferdynand Ruszczyc en ging hij naar de georganiseerde plein-air sessies. In 1904 toonde hij 19 van zijn werken (glas-in-loodprojecten, cyclus van 6 schilderijen "De Storm", boekomslagen) in de privétentoonstelling van de school. In 1905 hield Čiurlionis een tentoonstelling waar hij de cyclus van 10 schilderijen "Fantasieën" liet zien. In hetzelfde jaar nam hij ook deel aan de eerste jaarlijkse tentoonstelling van de Kunstacademie van Warschau.

Terwijl hij als privé-muziekleraar werkte, maakte hij kennis met de familie van Wolmans, die al snel zijn vrienden werden. Hij had een bijzonder warme band met Bronisława Wolman, die Čiurlionis' schilderijen sponsorde. Als dank schonk Čiurlionis haar talloze schilderijen, waaronder "Vriendschap" (1906/1907). In 1905 nodigde Wolman Čiurlionis met een paar van zijn vrienden uit naar de badplaats Anapa, nabij de Zwarte Zee. Hier reisde Čiurlionis door de Kaukasus, schilderde en fotografeerde. Wolman gaf hem geld voor zijn reis door Europa, hij bezocht Praag, Dresden, Neurenberg, München en Wenen. In 1906 toonde hij zijn werken op de tentoonstelling van de School voor Schone Kunsten van Warschau in Sint-Petersburg (de cycli "De Schepping van de Wereld", "De Dag", "De Storm" en andere creaties). Er verschenen artikels in de pers over hem. Toen hij in 1907 de uitnodiging ontving om deel te nemen aan de eerste tentoonstelling van Litouwse kunst in het Vileišis Paleis in Vilnius, stuurde hij zijn schilderijen (33 schilderijen afgebeeld) en hielp hij ook bij de organisatie ervan. Kort na deze gebeurtenis werd de Litouwse Kunstvereniging opgericht, en Čiurlionis was een van de 19 oprichters.

In 1907 verhuisde hij naar Vilnius, waar hij woonde en zich actief bezighield met cultuur. Hij werd verkozen tot bestuurslid van de Litouwse Kunstvereniging en was koorleider van het koor "Vilniaus kanklės". Tijdens zijn bezoek aan de generale repetitie van "Blinda" van Gabrielius Landsbergis-Žemkalnis ontmoette hij de schrijfster Sofija Kymantaitė (1886–1958). Samen met haar en de Litouwse Kunstvereniging bereidden ze de Tweede Tentoonstelling van Litouwse Kunst voor en bespraken ze de oprichting van het "Volkspaleis" (kunstmuseum ). Samen met Sofija, zijn verloofde, gingen ze in 1908 naar Palanga, en in 1909 trouwden ze.

In een poging bekender te worden, volgde Čiurlionis het advies van zijn vrienden op en vertrok in 1908 naar Sint-Petersburg. Hier ontmoette hij Mstislav Dobuzhinsky, die de Litouwse kunstenaar introduceerde bij de Russische Kunstenaarsvereniging. Om genoeg geld te hebben, moest hij opnieuw privé-muziekleraar worden. Tijdens zijn verblijf in Sint-Petersburg vergat Čiurlionis Litouwen niet: hij stelde voor om een muziekafdeling op te richten bij de Litouwse Kunstvereniging, stuurde geharmoniseerde volksliederen naar het koor "Vilniaus kanklės" en schreef samen met Sofija muziek voor hun opera "Jūratė". In Sint-Petersburg werden de schilderijen van Čiurlionis tentoongesteld op de Salontentoonstelling, op de zesde tentoonstelling van de Russische Kunstenaarsvereniging. Enkele van zijn schilderijen stuurde hij ook naar de eerste voorjaarstentoonstelling van de Kunstenaarsvereniging in Vilnius en naar de dertiende tentoonstelling van de Vereniging voor Kunstliefhebbers, de "Sztuka" in Krakau . In maart 1909 keerden Sofija en MK Čiurlionis terug naar Litouwen, en aan het einde van het jaar vertrok MK Čiurlionis opnieuw naar Sint-Petersburg.

Constant werk zonder pauzes en materiële ontberingen, vermoeiden Čiurlionis. Sofija merkte dat hij zich vreemd gedroeg op kerstavond en bracht hem naar de neuropatholoog en psychiater V. Bechterev, die bij hem een burn-out diagnosticeerde. In 1910 keerden beiden terug naar Druskininkai, later werd Čiurlionis opgenomen in een kuuroord in Polen. Terwijl hij herstelde, werd zijn enige dochter - Danutė - geboren. In 1911 ging hij wandelen en liep longontsteking op en stierf op 10 april 1911 op 35-jarige leeftijd. Hij werd begraven op de Rasos-begraafplaats in Vilnius. Hij heeft zijn dochter Danutė nooit meer gezien.

Čiurlionis is de grondlegger van de Litouwse professionele muziek. Het precieze aantal composities van Čiurlionis is onbekend – een aanzienlijk deel van zijn manuscripten is niet bewaard gebleven, waaronder de manuscripten die tijdens de oorlog in brand zijn gestoken. De manuscripten die we vandaag de dag nog hebben, omvatten schetsen, ruwe versies en fragmenten van zijn muzikale ideeën. De aard van het archief was bepalend voor het feit dat zijn werken pas honderd jaar na de dood van de componist werden gepubliceerd. Tegenwoordig omvat het archief bijna 400 composities.

Mikalojus Čiurlionis, Angels (paradise), 1909, tempera on cardboard

Maurice de Vlaminck, Le Seine à Chatou,1906, oil on canvas

In 1914 verhuisde Gabrielle naar Zwitserland, Kandinsky keerde echter naar Rusland terug, hun relatie verslechterde. In 1817 huwde Kandinsky met een Russiche vrouw. Münter legde het schilderen neer door de ontgoocheling en nam het schilderen pas terug op eind jaren 20, toen zij samen met Johannes Eichner naar Duitsland was teruggekeerd. In de jaren 30 werd de modernistische beweging veroordeeld door het naziregime. Gabrielle liet alle werken van Kandinsky, zijzelf en andere leden van Der blaue Reiter naar haar huis vervoeren waar ze ze verborg tijdens WO II. Ondanks tal van huiszoekingen hebben ze die nooit gevonden. Op haar tachtigste schonk ze haar collectie, met meer dan 80 schilderijen en 330 tekeningen, aan de Städtische Galerie in München. In 56 ontving ze enkele prijzen en in 61 stelde ze voor het eerst tentoon in de VS. De stichting Gabrielle Münter en Johannes Eichner werd opgericht. Ze woonde de rest van haar leven in Murnau en reisde op en af naar München. Ze overleed in Murnau in 1962.

Gabriele Münter, Gehöft in Murnau (Holzhauer), 1909, öl auf Malpappe

Witold Wojtkiewicz, Abduction of a princess (Porwanie królewny), 1908, tempera op doek

Derain werd geboren in 1880 in Chatou, net buiten Parijs. Zijn eerste schilderlessen waren bij La Noé in zijn tienerjaren. In 1898 studeerde hij voor ingenieur en volgde daarbij ook schilderlessen bij Eugène Carrière, waar hij Matisse leerde kennen. In 1900 deelde hij een atelier met hem. Van 1901 tot 1904 moest hij militaire dienst doen. Matisse overtuigde de ouders van Derain om zijn carrière als ingenieur op te geven en zich volledig aan het schilderen te wijten. Hij ging lesvolgen aan de Académie Julian. In 1905 schilderde hij met Matisse in Collioure en ze stelden hun werk tentoon op de Salon d'Automne.

In 1906 stuurde kunsthandelaar Vollard hem naar Londen voor een serie schilderijen van de stad. Hij bezocht er het “Negro museum” en kwam in de ban van Afrikaanse maskers. Hij was een van de eersten die tribale Afrikaanse kunst begon te verzamelen en was wellicht de aanstoot voor dergelijke interese bij Braque en Picasso.

In 1907 kocht kunsthandelaar Kahnweiler Derain’s volledige atelier, wat hem financiële zekerheid gaf. Hij experimenteerde met steensculpturen en ging in Montmartre wonen om dichter bij Picasso en andere vrienden te wonen. Daar schakelde hij van zijn felle kleuren over op meer gedempte, onder invloed van de werken van Cézanne en het kubisme, en maakte ook houtsneden. Hij stelde werken tentoon bij de Neue Künstlervereinigung in München in 1910, in 1912 bij de secessionistische Der Blaue Reiter en in 1913 bij de Armory Show in New York. In de periode 1911-14 werden zijn kleuren beperkter en vormen soberder.

In 1914 werd hij gemobiliseerd voor de oorlog, tot hij in 1919 werd vrijgesteld. Na de oorlog werd hj bekend als de leider van het neoclassicisme met Griekse figuren, zijn spontaniteit en impulsiviteit verdwenen. Hij ontwierp voor het ballet van Diaghilev en begon een uitvoerige carrière als decorontwerper voor baletten. Hij kreeg de carnegie-prijs voor zijn werk en begon te exposeren in Londen, Berlijn, Frankfurt, Düsseldorf , New York City en Cincinnati. Tijdens de 2de wereldoorlog woonde hij in Parijs en werd door de Nazi-Duitsers erg gewaardeerd. Hij maakte deel uit van de groep schilders die de tentoonstelling van de beeldhouwer Arno Bréker bezochten in Berlijn. Na de bevrijding werd hij daardoor als collaborateur gekenmerkt. Hij hield zich dan vooral met beeldhouwen bezig. In 53 kreeg hij een ooginfectie waar hij nooit helemaal van herstelde. Hij stierf in 1954 in Garches ten gevolge van een aanrijding.

André Derain, Le séchage des voiles, 1905

In 1897 begon hij de schilderen onder symbolistische invloed, bijvoorbeeld landschappen in groen en violet. Naast zijn bewondering voor El Greco leerde hij het werk kennen van Rossetti, Steinlen, Toulouse-Lautrec en Munch. In 1900 kwam hij voor het eerst in Parijs en werd er bevriend met de dichter Max Jacob, ze deelden een appartement. Max sliep er ‘s nachts, Picasso overdag. Ze leefden in armoede, kou en wanhoop. Veel van zijn werk werd verbrand om de kamer op te warmen. In 1901 ging hij in Parijs wonen, met een anarchistische vriend richtte hij het tijdschrift “Arte Joven” op (jonge kunst), Picasso maakte de cartoons over armoede. De periode van 1901 tot 1904 wordt zijn blauwe periode genoemd, hoofdzakelijk in blauw tot turquoise, met sombere taferelen, in dezelfde stijl als van het werk “Spaanse muzikanten” van Émile Bernard uit 1897.

De zogenaamde roze periode (1904-1906) is een lichtere stijl, meer omlijning, vaak met zwier, lichtere onderwerpen zoals circuspersonages (saltimbanques), met warme bruinen, roze of oranje. In 1904 werd Fernande Olivier zijn minnares. In 1905 werd Picasso de favoriet van de kunstverzamelaars Leo en Gertrude Stein. Gertrude stelde hem tentoon op haar Salon, waar hij Matisse ontmoette, een levenslange vriend en ook rivaal. De Stein’s stelden hem ook aan Amerikaanse kunstverzamelaars voor. In 1907 sloot hij zich aan bij de kunstgalerij van Kahnweiler. Die werd later een voorvechter van het gezamenlijk kubisme van Picasso, Braque en Gris.

Van 1907 tot 1909 was Picasso’s eerste kubisme, toen nog een mild kubisme waarbij de vlakken overal over het werk worden verspreid. Het was sterk beïnvloed door etnische Afrikaanse en Iberische kunst. Het eerste werk was “Les demoiselles d’Avignon”, de gezichten rechts werden herschilderd onder Afrikaanse inspiratie. De algemene reactie op het werk was schok en afkeer, ook bij Matisse.

Van 1909 tot 1912 was de tijd van zijn meer uitgesproken kubisme, ook analytisch kubisme genaamd. De werken van Braque in die tijd toonden veel overeenkomst. In Parijs was hij brevriend met Breton, Apollinaire, Jarry en Stein. Apollinaire werd verdacht van de diefstal van de Mona Lisa uit het Louvre, vanwege zijn verleden van eerdere kunstdiefstallen. Die beschuldigde dan weer Picasso, omdat hij toen gestolen kunstwerken had gekocht. Om niet naar Spanje gedeporteerd te worden ontkende Picasso Apollinaire ooit te hebben ontmoet. Later werden beiden vrijgesproken.

Het strenge kubisme, synthetisch kubisme of kristalkubisme genoemd, liep van 1912 tot 1919. Ook collages werden gebruikt, vaak met uitgeknipt of gescheurd behang of kranten, zijn eerste assemblages. Critici vonden dat hij de beweging had verlaten, een variant op het classicisme, de typische naoorlogse “terugkeer naar de orde”. Anderen noemden het “hardgeslepen diamanten’. Toen hij roem en fortuin had verworven, ruilde hij Olivier in voor Eva Gouel (eigenlijk Marcelle Humbert). In 1915 stierf zij als gevolg van een ziekte.

Tijdens de Eerste wereldoorlog kon Picasso ongestoord blijven schilderen in Avignon. Braque en Derain werden gemobiliseerd en Apollinaire had zichzelf aangesloten. Na Kahnweiler werd zijn contract overgenomen door Rosenberg. Hij had een affaire met Gaby Lespinasse. In 1916 kwam Apollinaire gewond terug. Hij werd ook bevriend met onder andere Cocteau, Jean Hugo en Juan Gris. Hij begon voor Diaghilev’s balletten te werken, en in 1918 huwde hij met Olga Khokhlova, een ballerina. Hun huwelijksreis was in de villa van de Chileense kunstmecenas Errázuriz in Biarritz. Door haar kwam Picasso in de wereld van de high society. Ze kregen een zoon, Paulo, die motorcoureur werd en zijn chauffeur. Hij werkte ook voor Stravinsky. In 21 verbleven ze in Fontainebleau, hij gebruikte de garage als studio.

De terugkeer naar de orde was vrij algemeen verpreid, zoals bijvoorbeeld bij Derain, de Chirico, Severini of Metzinger, voor Picasso was ze nog typischer in zijn volgende periode, de neoclassicistische, met Griekse aandoende, zware figuren. In 1925 riep André Breton Picasso uit tot “een van ons”, gepubliceerd in zijn “Révolution surréaliste”. De werken die hij op de eerste surrealistische tentoonstelling in 25 toonde, waren echter kubistisch. In 27 begon hij een langdurige affaire met de toen zeventienjarige Marie-Thérèse Walter, ze kregen een dochter, Maya. In de jaren 30 was zijn harlekijn als veel voorkomend motief vervangen door de minotaurus, dat als symbool werd gebruikt bij de surrealisten. Hij komt ook voor in zijn werk” Guernica”, gemaakt naar aanleiding van het Duitse bombardement op Guernica. De Spaanse burgeroorlog werd gevochten van 1936 tot 39 tussen republikijnen en nationalisten. Bij de republikijnen waren ook socialisten, anarchisten, communisten en separatisten. De nationalisten waren fascisten (falangisten), monarchisten, conservatieven en traditionalisten, gesteund door Nazi-Duitsland en fascistisch Italië. Generaal Franco speelde er al vroeg de grootste rol. Het was tegelijk een klassenstrijd, religieuze strijd, tussen dictatuur of democratie, revolutie of contrarevolutie, fascisme en communisme. De nationalisten wonnen en regeerden Spanje tot de dood van Franco in 75. Over de symboliek van het werk Guernica, zei hij dat het niet de taak van de schilder was om symbolen te definiëren, anders had hij die beter uitgeschreven, het publiek moet zelf zijn eigen interpretatie hebben. Het werk werd tentoongesteld in 37 in het Spaanse paviljoen op de wereldtentoonstelling van Parijs, tussen 118 werken van Picasso, Matisse, Braque en Henry Laurens. Kort na het begin van de burgeroorlog benoemden de republiekijnen hem tot directeur van het Prado bij verstek, de collectie van het museum werden naar Genève geëvacueerd.

Na de overwinning van Franco werd het werk naar Amerika gestuurd om geld in te zamelen voor de Spaanse vluchtelingen. Picasso’s thema’s waren nooit politiek, hier was het werk het gevolg van zijn romantische relatie met een antifascistische en surrealistische fotografe, Dora Maar, die in zwart-wit fotografeerde. Op verzoek van Picasso schilderde Maar de delen van het stervende paard.

De stijl van Picasso is vanaf 1937 tot zijn dood dezelfde gebleven, de “style Picasso”. Deze stijl is erg eclectisch, een niet- streng kubisme verdeelt het doek in vlakken, het werk is gestyleerd figuratief, en daardoor tussen figuratief en abstract in, het doet denken aan zijn collages en assemblages. Het is vaak ook surrealistisch, het ene werk meer dan het andere. Primitivistisch, inzoverre dat hij Afrikaans-etnische elementen blijft behouden, en expressief zoals het Duitse expressionisme. Soms had hij werk waar de figuren in gestyleerde lijnen zijn uitgewerkt, zoals zijn “Joie de vivre’ (1946), andere waren surrealistisch met één enkel driedimentionele, vrij abstracte figuur, als een schilderij van een beeld. Maar de meeste blijven trouw aan de hoofdkenmerken van zijn “style Picasso”. In 1939-40 was er een retrospectieve van Picasso’s belangrijkste werkin het Museum of Modern Art in New York, met zeer uiteenlopende reacties.

Tijdens WOII bleef hij in Parijs. Hij trok geen partij voor Catalonië, voor geen enkel land of partij. Als Spaans staatsburger in Parijs was hij niet verplicht mee te vechten tegen Duitsland. Zijn aanvraag in 1940 voor Frans burgerschap werd geweigerd op grond van zijn “extremistische ideeën die evolueerden naar het communisme”. Zijn kunststijl zinde de nazi’s niet en hij werd veel lastiggevallen door de gestapo. Tijdens een huiszoeking in zijn appartement zag een agent een foto van zijn Guernica. “Heb jij dat gedaan?” vroeg de Duitser. “Nee”, was het antwoord, “jij hebt dat gedaan.” Picasso ging ook door met bronsgieten, hoewel dat door de Duitsers verboden was. Het brons werd door het Franse verzet naar hem gesmokkeld. Tussen 1935 en 59 schreef hij meer dan 300 gedichten en 2 toneelstukken. In 44 sloot hij zich aan bij de Franse communistische partij, nam deel aan het “Wereldcongres van intellectuelen ter verdediging van de vrede” in 48 in Polen en in 50 kreeg hij de Stalinprijs van de Sovjetregering. Kahnweiler vond Picasso’s communisme eerder sentimenteel dan politiek. Breton was toen trotskist en antistalinist, en keerde zich heftig tegen Picasso’s lidmaatschap.

In 1944, op zijn 63ste, raakte hij uitgekeken op Dora Maar en begon een romantische relatie met een jonge kunststudente Françoise Gilot, ze kregen twee kinderen, Claude en Paloma. In 51 had hij ook nog een affaire met de 19jarige Geneviève Laporte. In 49 nam hij als beeldhouwer deel aan de 3de “Sculpture international” in het Philadelphia Museum of Art. In de jaren 50 veranderden zijn onderwerpen tijdelijk en “vertaalde” hij werken van oude meesters, zoals Velásquez, Goya, Poussin, Manet, Courbet en Delacroix, in zijn “style Picasso”. Daarna nam hij zijn gewone onderwerpen terug op, zijn stijl werd steeds wilder, slordiger en sneller geschilderd.

In 51 had hij “Massacre in Korea” geschilderd, vanwege de Amerikaanse wreedheden. Hij had een groot gotisch huis gebouwd en had grote villa’s in Zuid-Frankrijk. In 52 ontmoette hij Jacqueline Roque op de plaats waar hij keramiek maakte, de Madoura Pottery in Vallauris aan de Rivièra. Ze werd zijn nieuwe passie en in 61 zijn tweede vrouw. Hij bleef ermee samen tot het einde van zijn leven.

In 62 ontving Picasso de Leninprijs, daarover zei hij ooit tegen Cocteau “Ik ben bij een familie gekomen, en zoals alle families zit die vol stront”. Picasso speelde ook Picasso in enkele films. Hij maakte een maquette voor een beeld in Chicago, hij kreeg er 100000 dollar voor maar schonk dat aan de inwoners van de stad. Van 68 tot 71 produceerde hij een stortvloed aan schilderijen en honderden kopergravures. Dit deel van zijn oeuvre wekte weinig publieke interesse, al werd het later gezien als een voorloper van het neo-expressionisme, na het abstract-expressionisme. Picasso stierf op een morgen in 73 in bed aan een hartaanval veroorzaakt door longoedeem. De avond ervoor hadden ze nog vrienden ontvangen, maar bleef hij nog tot drie uur schilderen. Hij werd begraven op zijn kasteel van Vauvenargues bij Aix-en-Provence. Jaqueline zorgde ervoor dat enkel Paulo de begrafenis mocht bijwonen, de andere kinderen en kleinkinderen mochten hem niet zien. Hij had geen testament en na zijn dood begon een vete over zijn nalatenschap. Via het gerecht werd in 76 een schikking gevonden voor de 240 miljoen dollar. Hij liet meer dan 45000 onverkochte werken na, 1885 schilderijen, 1228 sculpturen, 3222 keramieken, 7089 tekeningen, 150 schetsboeken, duizenden prenten en tal van tapijten.

De getuigenissen van de vrouwen en geliefden over de persoon van Picasso waren niet mals, tegen Gilot had hij gezegd ”Voor mij bestaan er maar twee soorten vrouwen: godinnen en deurmatten.” Zijn kleindochter Marina schreef “Hij onderwierp ze aan zijn dierlijke seksualiteit, temde ze, betoverde ze, at ze op en verpletterde ze op zijn doek.” Een biograaf schreef dat werk, seks en tabak zijn verslavingen waren. Khokhlova weigerde destijds de echtscheiding, ze gingen in 41 uit elkaar maar bleven officieel gehuwd tot haar dood in 55. De wettelijke rechten van de twee kinderen van Gilot had Picasso tien jaar lang bestreden. Jacqueline Roque schreef in haar “Life with Picasso” over zijn mishandelingen en talrijke ontrouw, ze verliet hem in 53 en nam de kinderen mee. Als gevolg van het boek verbrak Picasso de banden met haar kinderen. “Pablo dacht dat hij God was, maar dat was hij niet en dat irriteerde hem.” Twee van zijn geliefden, Walter en Roque, pleegden zelfmoord. Khokhlova en Dora Maar waren bezweken aan zenuwinzinkingen. Zijn kleinzoon Pablito pleegde zelfmoord omdat hij niet naar de begrafenis mocht komen. Zijn zoon Paulo stierf in 75 aan alcoholisme ten gevolge van depressie. Jacqueline pleegde zelfmoord na zijn dood.

Pablo Ruiz Picasso, La joie de vivre (pastorale), 1946, huile sur bois aggloméré

Braque had een relatie met een courisane, Paulette Philippi, die een opiumkit runde in Parijs. In het eerste jaar dat hij een relatie had met Marcelle, ging hij nog steeds uit met Paulette, maar hij koos uiteidelijk voor Marcelle. Marcelle Vorvanne was een model die Picasso had uitgekozen, ze stond ook model voor andere schilders, zoals Modigliani.

In 1914 begon de oorlog, Braque en Derain werden direct op het front ingezet. In 22 verhuisden Marcelle en hij naar dubbel appartement in Parijs. Braque ontving een croix de guerre en was in het “Legioen van eer”, maar in een veldslag werd hij gewond aan zijn hoofd. Hij was tijdelijk blind, en om de aandoening te verlichten, werden twee gaten in zijn schedel geboord. Hij was maandenlang onder dokterszorg. Pas na twee jaar herstel kon Braque er terug aan denken stillevens te schilderen. Hij keek met een andere blik naar zijn vrienden die de strijd hadden vermeden: Delauney, Duchamp, Picabia, Gleizes en zijn beste vriend Picasso, die beroemd en rijk geworden was. Derain vocht nog steeds aan het front, en keek neer op Braque zowel als Picasso. Braque

Braque schreef aforismen, en publiceerde ze in “Nord-Sud”, “Gedachten en reflecties over schilderijen”, geprezen en bespot.
“Beperking van middelen bepaalt de stijl, brengt nieuwe vormen voort en geeft impulsen aan de creatie.
Beperkte middelen vormen vaak de charme en kracht van primitieve schilderkunst. Uitbreiding daarentegen leidt de kunsten tot decadentie.”

“Men moet oppassen voor een allesomvattende formule die zowel de andere kunsten als de werkelijkheid zal dienen te interpreteren en die in plaats van te creëren alleen maar een stijl, of beter gezegd een stilering, zal voortbrengen…”

“Adellijkheid ontstaat uit ingehouden emoties. Emotie moet niet worden weergegeven door een opgewonden trilling; het kan niet worden toegevoegd of geïmiteerd. Het is het zaad, het werk is de bloesem.”

Vooral Derain regeerde minachtend op het dagboek van luitenant Braque. “Het is zo afschuwelijk droog en gevoelloos. Het slaagt erin fanatisme te combineren met wat initiële omissies. Je hebt eeuwen schilderkunst nodig, goed en slecht, voor of tegen, om een idee over kunst te hebben. Het reguleert de verbeelding.”

Het essay liet Braque toe zijn werk aan hoge bedragen te verkopen. Het stelde hem en zijn vrouw in staat om een modern huis te bouwen in Montpernasse. Zijn atelier was de hele bovenverdieping. Ze hadden een kok en een chauffeur.

WO II maakte een einde aan dit leven. Samen met de Derain-familie waren ze naar het zuiden van Toulouse verhuisd. Toen ze na de oorlog terugkwamen, merkten ze dat hun huis als verblijfplaats door Duitse officieren was gebruikt. Derain bezocht Duitsland als eregast en aanvaardde hun opdrachten, maar Braque bleef doof voor hun smeekbeden.

Na WO I ontwikkelde Braque een meer persoonlijke stijl, met heldere kleuren, getextureerde vlakken, een minder streng kubisme. Hij was bevriend met Juan Gris. Hij schilderde veel stillevens. Hij bleef schilderen tot aan zijn dood in 1963. Hij kreeg een staatsbegrafenis in de Cour Carrée van het Louvre.

Georges Braque, Nature morte, Le Jour, 1929, oil on canvas

Toen in 1914 WO I uitbrak, waren Robert en Sonia Delauney in Spanje, ze besloten zich in Madrid te vestigen. In 1915 verhuisden ze naar Portugal waar ze een huis deelden met Samuel Halpert en Eduardo Viana. Ze zochten een artistiek partnerschap met Viana en José de Almada Negreiros. Robert werd aanvankelijk deserteur verklaard en in 1916 werd hij op het consulaat in Vigo ongeschikt verklaard voor militaire dienst. Door de Russische revolutie viel de financiële steun voor Sonia van haar familie weg, hij ontwierp decors voor Cleopatra van Diaghilev in Madrid, zij de kostuums. Sonia liep een opdracht mis in 1920, met als reden gehuwd te zijn met een deserteur, de galerie Der Sturm in Berlijn toonde in dat jaar het werk van Sonja en Robert Delauney uit hun Portugese periode. In 1921 keerden ze terug naar Parijs. Delauney bleef zowel figuratief als abstract werken, met een korte surrealistische periode. Breton en Tzara introduceerden hem zowel bij dadaïsten als bij surrealisten. Hij werkte mee aan het ontwerp van de paviljoenen voor spoorwegen en luchtreizen op de Wereldtentoonstelling te Parijs in 1937. Toen WO II uitbrak trokken de Delauney’s naar Auvergne, Robert leed aan kanker en verdroeg de verplaatsing niet, hij ging achteruit. Hij stierf in 1941 in Montpellier.

Robert Delauney, La ville de Paris, 1912, oil on canvas